Czasami w umowie kredytowej RRSO nie jest podana lub została błędnie obliczona. W efekcie konsument nie zna faktycznych kosztów zobowiązania i może płacić więcej, niż zakładał. Nie każdy też decyduje się na sprawdzenie umowy przez prawnika, który mógłby w porę wychwycić błędy. Czy kredytobiorca ma jakieś możliwości prawne, aby dochodzić swoich roszczeń? Wyjaśniamy, kiedy przysługuje sankcja kredytu darmowego.
Jakie skutki dla kredytobiorcy ma brak informacji o RRSO?
RRSO, czyli rzeczywista roczna stopa oprocentowania, pokazuje pełny koszt zobowiązania kredytowego. Obejmuje ona odsetki, prowizje, ubezpieczenia oraz inne opłaty wymagane umową. Gdy kredytodawca pomija tę informację albo podaje ją w sposób nieczytelny, kredytobiorca traci możliwość świadomego porównania ofert. Taki błąd narusza ustawowy obowiązek informacyjny. Konsument zyskuje prawo powołania się na sankcję darmowego kredytu, co może prowadzić do spłaty wyłącznie kapitału.
Brak informacji o stopie procentowej a naruszenie przepisów
Prawo unijne, w tym dyrektywa 2008/48/WE, a także polska ustawa o kredycie konsumenckim, wymagają jasnego wskazania w umowie stopy procentowej i RRSO. Niedopełnienie tych wymogów traktuje się jako naruszenie przepisów ochronnych. W takiej sytuacji konsument może żądać zastosowania sankcji kredytu darmowego, gdy umowa dotyczy kredytu konsumenckiego i błąd dotyczy danych wpływających na koszt zobowiązania.
W jaki sposób wnioskować o sankcję darmowego kredytu?
Procedura ubiegania się o SKD wymaga działania ze strony konsumenta. Najpierw należy przeanalizować umowę oraz formularz informacyjny. Następnie składa się pisemne oświadczenie do kredytodawcy, w którym wskazuje się naruszenie i żądanie rozliczenia kapitału. Prawo przewiduje termin 1 roku od dnia wykonania umowy, czyli od momentu spłaty ostatniej raty. W piśmie trzeba jasno opisać błąd, np. brak RRSO albo wadliwą stopę procentową. Po złożeniu dokumentu bank powinien przeliczyć saldo. Jeżeli instytucja finansowa odrzuca roszczenie, konsument może skierować sprawę do sądu, powołując się na SKD oraz konkretne przepisy.
Czy bank ponosi skutki złego informowania swoich klientów?
Nieprawidłowe przekazanie danych nie pozostaje obojętne dla instytucji finansowej. Po zastosowaniu sankcji darmowego kredytu bank traci prawo do odsetek i dodatkowych opłat. Odpowiada także za zwrot kwot już pobranych ponad kapitał. Dla kredytodawcy oznacza to wymierne straty finansowe oraz ryzyko sporów sądowych. Przykładowo, gdy klient spłacił już część rat zawierających odsetki, bank musi je oddać. Taka odpowiedzialność mobilizuje instytucje do staranniejszego przygotowywania dokumentów i jasnej komunikacji z konsumentami.
Jak kształtuje się orzecznictwo krajowe oraz TSUE w kwestii darmowego kredytu?
Orzecznictwo dotyczące sankcji kredytu darmowego rozwija się i stopniowo ujawnia więcej szczegółów. W pierwszej polskiej sprawie TSUE (sygn. akt C‑472/23) z 13 lutego 2025 r. Trybunał potwierdził, że kredytobiorca może skorzystać z SKD, jeśli naruszenie obowiązków informacyjnych ograniczyło możliwość świadomej decyzji o wyborze kredytu. Jednocześnie wskazał on, że nie każde uchybienie automatycznie prowadzi do darmowego kredytu. Zastosowanie sankcji wymaga bowiem uwzględnienia zasady proporcjonalności i oceny sytuacji przez sąd krajowy.
W polskim sądownictwie pojawiają się też wątpliwości praktyczne, co skutkuje skierowaniem pytań prejudycjalnych do TSUE i Sądu Najwyższego. Dotyczą one m.in.: roli RRSO w ocenie uchybień, tego, czy ogólne przesłanki zmian opłat spełniają wymogi informacyjne, zakresu stosowania sankcji w zależności od rodzaju naruszenia, a także terminu na złożenie oświadczenia o SKD. Linia orzecznicza nie jest jeszcze jednolita. Część wyroków odrzuca roszczenia kredytobiorców z powodu braku istotnego uchybienia, inne przyznają prawo do spłaty wyłącznie kapitału, zwłaszcza gdy błędy informacyjne wpłynęły na ocenę kosztów kredytu. Nie zmienia to faktu, że jeśli kredytobiorca zauważa w swojej umowie brak RRSO, to ma prawo dochodzić swoich praw.
Sankcja kredytu darmowego przysługuje wtedy, gdy konsument może wykazać, że brak lub błędne podanie RRSO narusza jego prawo do informacji i wpłynęło na ocenę kosztów zobowiązania. W takich przypadkach możliwe jest dochodzenie spłaty wyłącznie kapitału, a decyzję o zastosowaniu sankcji podejmuje sąd, biorąc pod uwagę stopień uchybienia. Linia orzecznicza w sprawie SKD cały czas się kształtuje.
