Decyzja UOKiK ze stycznia 2026 r. (nr DOZIK-1/2026 z 23.01.2026) dotyczy niedozwolonych postanowień o zmianie oprocentowania limitu odnawialnego w umowach jednego z banków. Nie rozstrzyga ona o sankcji kredytu darmowego, bo ma inną podstawę prawną. Może jednak mieć znaczenie dla osób, które zastanawiają się nad SKD przy podobnych umowach. Poniżej wyjaśniamy, co dokładnie orzekł Prezes UOKiK i gdzie przebiega granica między tą decyzją a sankcją.
Co orzekł Prezes UOKiK w decyzji ze stycznia 2026 r.?
Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów uznał za niedozwolone cztery postanowienia wzorców aneksów do umów kredytu w rachunku płatniczym i zakazał ich wykorzystywania. Podstawą był art. 23b ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w związku z zakazem z art. 23a, który odsyła do art. 385[1] § 1 Kodeksu cywilnego. Na bank nałożono karę pieniężną w wysokości 79 291 000 zł na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 3a tej ustawy.
Zakwestionowane zapisy pozwalały podwyższyć albo obniżyć oprocentowanie limitu w dwóch sytuacjach. Pierwsza to ruch dowolnej z podstawowych stóp NBP o minimum 0,25 p.p. Druga to zmiana którejś ze stawek WIBOR od 1M do 12M o minimum 0,10 p.p. w dowolnym okresie ostatnich sześciu miesięcy. Korekta mogła sięgać trzykrotności ruchu wskaźnika, a decyzję bank mógł podjąć w ciągu sześciu miesięcy. W komunikacie urząd wyjaśnił, że postanowienia nie określały wystarczająco przesłanek zmiany i nie pozwalały konsumentowi zweryfikować jej zasadności ani zakresu.
Jakie skutki ma taka decyzja dla konsumentów?
Prawomocna decyzja o uznaniu klauzuli za niedozwoloną ma skutek wobec przedsiębiorcy i wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie wskazanego wzorca (art. 23d). Takie klauzule nie wiążą konsumentów, a w komunikacie, który bank ma przekazać klientom, Prezes UOKiK wskazał, że sąd powszechny jest związany decyzją w zakresie stwierdzenia niedozwolonego charakteru postanowień.
Decyzja nakłada też obowiązki informacyjne. Po uprawomocnieniu bank ma w ciągu miesiąca powiadomić każdego konsumenta, który zawarł taki aneks, wiadomością SMS oraz e-mailem albo SMS-em i listem poleconym, a także opublikować oświadczenie na stronie internetowej i w mediach społecznościowych. W komunikacie z 26 stycznia 2026 r. urząd podał, że decyzja jest nieprawomocna, a bankowi przysługuje odwołanie do sądu ochrony konkurencji i konsumentów.
Decyzja UOKiK a sankcja kredytu darmowego: dwie różne drogi
Postanowienie niedozwolone (klauzula abuzywna) i sankcja kredytu darmowego to odrębne instytucje. Klauzula niedozwolona nie wiąże konsumenta, a w pozostałym zakresie strony są związane umową (art. 385[1] § 2 k.c.). Sankcja z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim powstaje natomiast wtedy, gdy instytucja finansująca naruszyła konkretny obowiązek wymieniony w tym przepisie, a jej skutkiem jest zwrot samego kapitału bez odsetek i innych kosztów.
W treści decyzji DOZIK-1/2026 nie ma odwołań do ustawy o kredycie konsumenckim ani do sankcji. Punkt styczny istnieje jednak w samych przepisach. Art. 30 ust. 1 pkt 6 wymaga, by umowa określała stopę oprocentowania, zasady jej stosowania oraz okresy, warunki i procedury zmiany, a naruszenie tego punktu jest wymienione w art. 45 ust. 1. Czy niejasne zasady zmiany oprocentowania w konkretnej umowie naruszają również ten wymóg, ocenia sąd w indywidualnej sprawie.
Czy limit w rachunku zawsze podlega SKD?
Nie zawsze. Przy kredycie w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym spłacanym w terminie do jednego miesiąca ustawa każe stosować tylko art. 17 ust. 4, więc art. 45 nie ma zastosowania (art. 4 ust. 2 pkt 2). Przy kredycie spłacanym w terminie do trzech miesięcy albo na żądanie stosuje się wybrane przepisy, w tym art. 32 o treści takiej umowy i art. 45 (art. 4 ust. 2 pkt 3).
Znaczenie ma więc rodzaj produktu i jego warunki spłaty. Więcej piszemy w tekście o tym, czy SKD może dotyczyć kredytu odnawialnego. Niezależnie od rodzaju umowy uprawnienie do sankcji wygasa po upływie roku od dnia jej wykonania (art. 45 ust. 5).
Jaka jest rola UOKiK w sprawach o SKD?
Prezes UOKiK nie rozstrzyga indywidualnych sporów o sankcję kredytu darmowego, bo to należy do sądów. Działa na poziomie zbiorowym. Może wydać decyzję o uznaniu postanowień wzorca za niedozwolone (art. 23b), stwierdzić praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, na przykład brak rzetelnej i pełnej informacji (art. 24 ust. 2 pkt 2), oraz nałożyć karę do 10% obrotu z roku poprzedzającego (art. 106 ust. 1).
W toczącym się postępowaniu sądowym Prezes UOKiK może przedstawić istotny dla sprawy pogląd, jeżeli uzna, że przemawia za tym interes publiczny (art. 31d). Urząd publikuje także materiały edukacyjne o kredycie konsumenckim. Kto i w jakim zakresie ponosi skutki wadliwych umów, wyjaśniamy w artykule o tym, jaka jest odpowiedzialność banków w przypadku SKD.
Co może zrobić kredytobiorca z limitem odnawialnym?
Najpierw odszukaj umowę i wszystkie aneksy, zwłaszcza te dotyczące podwyższenia lub obniżenia limitu, i porównaj zapisy o zmianie oprocentowania z opisanymi w decyzji. Zachowaj też korespondencję z banku, w tym ewentualną wiadomość o decyzji po jej uprawomocnieniu.
Ocena, czy w grę wchodzą roszczenia z tytułu klauzul niedozwolonych, sankcja kredytu darmowego czy obie drogi, wymaga analizy konkretnej umowy. Pomocny może być artykuł o tym, jak ocenić, czy umowa kwalifikuje się do sankcji darmowego kredytu, a przegląd dotychczasowych rozstrzygnięć znajdziesz w tekście o tym, czy w polskich sądach zapadły wyroki w sprawach o SKD. Jeżeli chcesz, żeby adwokat przejrzał Twoje dokumenty, skontaktuj się z kancelarią.
