Brak informacji o RRSO w umowie albo RRSO wyliczone błędnie to jedna z podstaw do skorzystania z sankcji kredytu darmowego. Wynika to wprost z ustawy o kredycie konsumenckim: art. 30 ust. 1 pkt 7 wymaga podania w umowie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania i całkowitej kwoty do zapłaty, ustalonych w dniu jej zawarcia, wraz z wszystkimi założeniami przyjętymi do obliczenia, a art. 45 ust. 1 łączy naruszenie tego przepisu z sankcją. Poniżej wyjaśniamy, kiedy uchybienie w RRSO daje prawo do SKD, jak z niego skorzystać i co na ten temat mówią TSUE i Sąd Najwyższy.
Czym jest RRSO i dlaczego musi być w umowie?
RRSO to według art. 5 pkt 12 ustawy całkowity koszt ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa kwoty oddanej mu do dyspozycji, liczona w stosunku rocznym, a musi być w umowie, bo pozwala zestawić propozycje różnych kredytodawców. W całkowitym koszcie mieszczą się odsetki, opłaty, prowizje i marże, a także usługi dodatkowe, np. ubezpieczenie, jeżeli bez nich pożyczki nie można uzyskać albo nie można jej otrzymać na oferowanych warunkach (art. 5 pkt 6).
Ustawa nie poprzestaje na samym wskaźniku: konsument ma też poznać założenia, na których go oparto, żeby móc sprawdzić wynik.
Kiedy brak lub błąd RRSO daje prawo do sankcji kredytu darmowego?
Brak lub błąd RRSO daje prawo do sankcji najczęściej w czterech sytuacjach:
- umowa w ogóle nie zawiera RRSO albo podaje sam wzór matematyczny bez danych,
- RRSO podano bez założeń przyjętych do obliczenia,
- wskaźnik wyliczono od zawyżonej podstawy, np. od całkowitej kwoty kredytu powiększonej o prowizję,
- całkowity koszt obejmuje odsetki naliczane od prowizji lub składki ubezpieczeniowej, co zniekształca RRSO i kwotę do zapłaty.
Rzecznik Finansowy w Ogólnym Oświadczeniu z 1 grudnia 2025 r. przypomina, że błędne wskazanie RRSO może polegać zarówno na zaniżeniu, jak i na zawyżeniu wartości, i powołuje się tu na wyrok TSUE C-472/23. Z kolei okoliczność, że RRSO okazało się zawyżone, bo część postanowień umowy uznano później za abuzywne, sama w sobie nie narusza obowiązku informacyjnego (pkt 1 sentencji C-472/23).
Czy każdy błąd w RRSO wystarczy do SKD?
Nie każdy błąd w RRSO wystarczy do SKD, tylko taki, który może podważyć ocenę przez konsumenta zakresu jego zobowiązania. TSUE w wyroku z 13 lutego 2025 r. (C-472/23) uznał, że jednolita sankcja polegająca na utracie odsetek i opłat jest zgodna z dyrektywą 2008/48/WE, niezależnie od indywidualnej wagi uchybienia, o ile spełnia ono ten warunek. Sąd Najwyższy 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26) wskazał, że do skorzystania z SKD trzeba wykazać którekolwiek z naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1.
Sąd bada więc, czy nieprawidłowość dotyczyła informacji potrzebnej do oceny kosztu. Oczywista omyłka pisarska bez wpływu na wyliczenia to inna sytuacja niż RRSO policzone od złej podstawy.
Jak odsetki od prowizji wpływają na RRSO po wyroku TSUE z 23 kwietnia 2026 r.?
Odsetki od prowizji zniekształcają RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty, bo obie wartości wyliczono z uwzględnieniem odsetek, których w świetle C-744/24 pobierać nie wolno. W tej sprawie Trybunał orzekł, że dyrektywa 2008/48/WE stoi na przeszkodzie postanowieniom przewidującym stosowanie stopy oprocentowania zarówno do całkowitej kwoty kredytu, jak i do kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów z nim związanych. Trybunał zaznaczył przy tym, że kredytodawca może sfinansować koszty i uwzględnić brak odsetek od nich w proporcjonalnie wyższym oprocentowaniu (pkt 60), a o skutkach dla SKD wyrok się nie wypowiada.
Sąd Najwyższy w wyroku z 8 lipca 2026 r. przyjął wykładnię z C-744/24: składniki kosztów nie mogą być liczone od siebie, np. odsetki od prowizji. Więcej o tym mechanizmie piszemy w tekście o tym, czy bank może naliczać odsetki od prowizji.
Jak sprawdzić RRSO we własnej umowie?
RRSO we własnej umowie sprawdzasz, zaczynając od porównania dwóch liczb. Całkowita kwota kredytu to według art. 5 pkt 7 ustawy maksymalna suma środków udostępnionych konsumentowi, bez kredytowanych kosztów. Jeżeli umowa posługuje się dodatkowo inną, wyższą "kwotą kredytu", od której liczone są odsetki, prowizja albo składka mogła zostać oprocentowana.
Porównanie tych wartości dobrze ilustruje sprawa rozstrzygnięta przez Sąd Najwyższy 8 lipca 2026 r.:
| Pozycja | Kwota (zł) |
|---|---|
| Środki udostępnione konsumentowi | 158 747,00 |
| Suma, od której liczono odsetki | 185 669,01 |
| Różnica, czyli prowizja | 26 922,01 |
Z tabeli wynika, że w tej umowie oprocentowano prawie 27 tys. zł, których konsument nie dostał do dyspozycji. Następnie sprawdź, czy przy RRSO podano założenia obliczeń i czy harmonogram wyodrębnia prowizję zamiast doliczać ją do raty kapitałowej. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że ten dokument powinien pokazywać także inne koszty, w tym prowizję.
Jak skorzystać z SKD przy błędnym RRSO?
Przy błędnym RRSO z SKD korzysta się w czterech krokach:
- Zbierz umowę, formularz informacyjny, harmonogram i historię spłat. Przyda się lista dokumentów potrzebnych do oświadczenia.
- Sprawdź, czy umowa podaje RRSO, całkowitą kwotę do zapłaty i założenia obliczeń, oraz od jakiej sumy liczono odsetki.
- Złóż pisemne oświadczenie o skorzystaniu z sankcji (art. 45 ust. 1) i wskaż w nim naruszone przepisy.
- Pilnuj terminu: uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5).
Po skutecznym oświadczeniu konsument zwraca kapitał bez odsetek i innych kosztów, w terminie i w sposób ustalony w umowie. Jeżeli kredytodawca pobrał już więcej, powstaje nadpłata. Gdy spór trafi do sądu, można żądać także odsetek za opóźnienie w jej zwrocie (art. 481 § 1 Kodeksu cywilnego).
Co, jeśli kredytodawca nie uzna oświadczenia?
Odmowa kredytodawcy nie kończy sprawy. Konsument może złożyć reklamację, a po jej nieuwzględnieniu wniosek do Rzecznika Finansowego, albo od razu wystąpić do sądu. Sąd rozstrzygnie, czy RRSO i pozostałe dane wymagane przez art. 30 ust. 1 podano prawidłowo. Pomocny może być tekst o tym, jak ocenić, czy umowa kwalifikuje się do sankcji. Jeżeli chcesz, żeby adwokat sprawdził RRSO w Twojej umowie, skontaktuj się z naszą kancelarią.
Przy RRSO najwięcej mówi porównanie środków wypłaconych z sumą, od której bank liczył odsetki. Jeżeli różnica odpowiada prowizji albo składce, a umowa nie podaje założeń obliczeń, oświadczenie o SKD warto przygotować przed upływem roku od jej wykonania.
