Czy po wyroku TSUE banki nie mogą pobierać odsetek od kosztów kredytu? W wyroku z 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24) Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że dyrektywa 2008/48/WE sprzeciwia się warunkom umowy, które przewidują oprocentowanie zarówno wypłaconej kwoty, jak i kwot przeznaczonych na pokrycie wydatków związanych z kredytem, takich jak prowizja czy składka. Sąd Najwyższy zastosował tę wykładnię w wyroku z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26). Wyrok nie zakazuje jednak pobierania samej prowizji i nie przesądza automatycznie o sankcji kredytu darmowego.
Czego dotyczyła sprawa C-744/24?
Sprawa C-744/24 dotyczyła umowy, w której oprocentowanie liczono od sumy wypłaconej konsumentowi i składki za ubezpieczenie, a pytania skierował Sąd Rejonowy we Włodawie. Konsument zawarł w maju 2022 r. umowę na 150 000 zł na 96 miesięcy. Ubezpieczenie nazwano w umowie dobrowolnym, a jego wykupienie obniżało oprocentowanie. Dane z umowy zebraliśmy w tabeli.
| Pozycja | Wartość |
|---|---|
| Kwota wypłacona konsumentowi (zł) | 133 214,92 |
| Składka za ubezpieczenie (zł) | 16 785,08 |
| Stopa oprocentowania stosowana do sumy obu kwot (% w skali roku) | 8,49 |
| RRSO (%) | 12,57 |
Z tabeli wynika, że stopę 8,49% stosowano także do ponad 16 tys. zł składki, których konsument nie dostał do dyspozycji. W sierpniu 2023 r. złożył on oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, a po odmowie wniósł pozew. Sąd zapytał Trybunał, czy dyrektywa pozwala oprocentowywać pozaodsetkowe koszty, które nie zostały wypłacone kredytobiorcy.
Co orzekł TSUE 23 kwietnia 2026 r.?
TSUE orzekł, że stopa oprocentowania dotyczy wypłaconej kwoty, więc nie może obejmować kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów. Trybunał przypomniał, że dyrektywa odróżnia całkowitą kwotę kredytu od jego kosztu: pierwsza obejmuje środki udostępnione konsumentowi, a drugi wszystko, co trzeba zapłacić w związku z umową. Z uzasadnienia warto zapamiętać trzy tezy:
- kwota, która według umowy ma obciążać konsumenta jako koszt, zachowuje ten charakter także wtedy, gdy najpierw wpłynęła na jego rachunek (pkt 42-43),
- składka za polisę "dobrowolną", z którą wiązała się niższa stopa, należy do całkowitego kosztu kredytu, bo była potrzebna do uzyskania finansowania na warunkach z oferty (pkt 41),
- kredytodawca może zrezygnować z oprocentowania kosztów i w zamian ustalić odpowiednio wyższą stopę (pkt 60).
Na drugie pytanie, o sposób informowania konsumenta o podstawie naliczania odsetek, Trybunał nie odpowiedział, uznając to za zbędne (pkt 66).
Co wyrok TSUE oznacza dla banków i kredytobiorców?
Dla banków wyrok oznacza, że prowizje i inne opłaty mogą pobierać, ale nie mogą ich oprocentowywać. Nie rozstrzyga też sam z siebie, czy przysługuje SKD: o skutkach dla konkretnej umowy decyduje sąd krajowy, stosując ustawę o kredycie konsumenckim.
Polska ustawa prowadzi do tego samego rozróżnienia. Całkowita kwota kredytu to środki udostępniane konsumentowi, bez finansowanych w ten sposób kosztów (art. 5 pkt 7), a całkowity koszt obejmuje odsetki, opłaty, prowizje i wydatki na usługi dodatkowe, gdy bez nich nie dałoby się dostać pieniędzy albo otrzymać ich na oferowanych warunkach (art. 5 pkt 6).
Czy wyrok TSUE dotyczy starszych umów?
Wyrok TSUE dotyczy także starszych umów, bo Trybunał nie ograniczył w tym orzeczeniu jego skutków w czasie, a Sąd Najwyższy zastosował tę wykładnię do umowy z 2017 r. Przy takich umowach znaczenie mają jednak terminy: uprawnienie z art. 45 wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5), a przy umowach dawno spłaconych ten termin mógł już minąć. Osobną kwestią jest przedawnienie żądania zwrotu pieniędzy, które reguluje kodeks cywilny.
Początek biegu rocznego terminu według stanu na 26 września 2026 r. pozostawał sporny. Sąd Najwyższy dostał w 2025 r. pytanie, czy chodzi o wykonanie umowy przez kredytodawcę, czy przez obie strony, i zawiesił postępowanie do czasu wyroków TSUE (III CZP 15/25, postanowienie z 30 lipca 2025 r.).
Jak wyrok TSUE zastosował Sąd Najwyższy?
Sąd Najwyższy zastosował wyrok C-744/24 do kredytu konsolidacyjnego z 2017 r. (II CSKP 89/26) i stwierdził, że oprocentowanie prowizji jest niezgodne z ustawą i z dyrektywą. Kwoty z tej sprawy pokazuje tabela.
| Pozycja | Kwota (zł) |
|---|---|
| Środki udostępnione konsumentowi | 158 747,00 |
| Prowizja | 26 922,01 |
| Suma, od której liczono odsetki | 185 669,01 |
Z zestawienia wynika, że odsetki płynęły od całej prowizji, doliczonej do udostępnionych środków. SN uchylił wyrok oddalający powództwo i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu stwierdził, że składniki kosztów nie mogą być liczone od siebie, a do skorzystania z sankcji wystarczy jedno z naruszeń z art. 45 ust. 1. Więcej o tym wątku piszemy w tekście czy bank może naliczać odsetki od prowizji.
Jak wyrok z 23 kwietnia 2026 r. ma się do orzeczenia z 13 lutego 2025 r.?
Wyrok z 23 kwietnia 2026 r. rozstrzyga kwestię, której w sprawie C-472/23 Trybunał nie badał, choć i tam naliczano odsetki od skredytowanych kosztów, bo sąd odsyłający o to nie pytał. W 2025 r. Trybunał stwierdził, że RRSO zawyżona z powodu warunków uznanych później za nieuczciwe nie oznacza sama w sobie złamania obowiązku informacyjnego, a jednolita sankcja jest dopuszczalna, o ile uchybienie może podważyć ocenę zakresu zobowiązania. Szczegóły opisujemy w artykule sankcja kredytu darmowego a wyrok TSUE z 13 lutego 2025. Oczekiwania sprzed rozstrzygnięcia w Luksemburgu omawialiśmy w tekście kiedy zapadnie wyrok TSUE w sprawie SKD i co może on zmienić.
Co może zrobić kredytobiorca po wyroku TSUE?
Po wyroku TSUE kredytobiorca może sprawdzić swoją umowę w trzech krokach:
- Porównaj w umowie podstawę naliczania odsetek z całkowitą kwotą kredytu; różnica zwykle odpowiada prowizji albo składce.
- Poproś o harmonogram spłaty, który przy umowie na czas określony możesz dostać na wniosek, w każdym czasie i bez opłat (art. 37 ust. 1).
- Pilnuj terminu: uprawnienie do SKD wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5).
O tym, kiedy po uznaniu oświadczenia pieniądze wracają do konsumenta, piszemy w tekście ile czeka się na zwrot kosztów po sankcji kredytu darmowego. Jeżeli chcesz, żeby adwokat sprawdził, czy w Twojej umowie oprocentowano prowizję albo składkę, skontaktuj się z kancelarią.
Po wyroku C-744/24 banki mogą pobierać prowizję, ale nie mogą liczyć od niej odsetek, a o SKD przy takiej umowie decyduje sąd krajowy. Najprostszym sprawdzianem jest porównanie podstawy oprocentowania z całkowitą kwotą kredytu, zrobione przed upływem roku od wykonania umowy.
