Decyzja UOKiK może zmienić pozycję kredytobiorców w sporach z instytucjami finansowymi. Jak wpłynie ona na opcję skorzystania z mechanizmu sankcji kredytu darmowego? Czy banki powinny przygotować się na rosnącą liczbę oświadczeń o SKD? Wyjaśniamy.
Czego dotyczy decyzja UOKiK ze stycznia 2026 roku?
Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w dniu 23 stycznia 2026 roku wydał decyzję w sprawie stosowania niedozwolonych postanowień w umowach kredytowych przez Bank PKO. Uznał on, że ta instytucja finansowa stosowała nieuczciwe praktyki i nałożył na nią karę w wysokości blisko 80 milionów złotych. Zakwestionowane zapisy dotyczyły zasad zmiany oprocentowania w kredytach konsumenckich. W umowach wskazano bowiem kilka możliwych kryteriów, od których zależała wysokość stopy procentowej, a ich wybór zależał wyłącznie od decyzji banku. UOKiK wskazał też, że instytucja finansowa nie określiła jasnych zasad, kiedy i który wyznacznik będzie stosowany. Z tego powodu konsumenci nie mogli przewidzieć wysokości przyszłych rat kredytowych ani sposobu zmiany oprocentowania. Taka konstrukcja umów została więc uznana za niejednoznaczną i naruszającą prawa kredytobiorców.
Jak decyzja UOKiK może wpłynąć na stosowanie SKD?
Decyzja UOKiK ze stycznia 2026 roku może w pewien sposób zwiększyć częstotliwość składania wniosków o zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Organ ten uznał bowiem, że w umowach PKO BP zabrakło jednoznacznych zasad zmiany oprocentowania. Zgodnie z ustawą o kredycie konsumenckim niejasne informacje o stopie procentowej i kryteriach jej ustalania są traktowane tak, jakby instytucja w ogóle ich nie udzieliła. W takiej sytuacji kredytobiorca ma prawo skorzystać z sankcji kredytu darmowego i spłacać wyłącznie kapitał, który pożyczył, bez odsetek i dodatkowych kosztów. Stanowisko UOKiK może więc być silnym argumentem dla osób rozważających podważenie zapisów w swoich umowach. Należy jednak zaznaczyć, że decyzja ta nie powoduje automatycznego zastosowania SKD. Każda umowa kredytowa musi zostać bowiem oceniona indywidualnie pod kątem spełnienia przesłanek ustawowych.
Jakie konsekwencje może mieć decyzja UOKiK dla banków?
Decyzja wydana przez UOKiK może oznaczać dla banków wzrost ryzyka prawnego oraz finansowego. Urząd potwierdził, że w wielu przypadkach umowy kredytowe PKO BP zawierały podobne zapisy dotyczące zmiennego oprocentowania, wskazując na ich niejednoznaczność z pozycji konsumentów. W przypadku uznania takich zapisów za naruszenie obowiązków informacyjnych kredytobiorcy mogą częściej sięgać po sankcję kredytu darmowego. Jeśli sądy uznają zasadność roszczeń klientów, część instytucji finansowych prawdopodobnie zostanie zmuszona do zwrotu odsetek i pozostałych kosztów dotyczących kredytu. Rosnąca liczba sporów może także przełożyć się na większe koszty obsługi prawnej oraz konieczność tworzenia rezerw na potencjalne przegrane procesy.
Decyzja administracyjna UOKiK sama w sobie wiąże się z wysokimi karami finansowymi, co udowodnił przykład sankcji nałożonej na Bank PKO. W reakcji na takie rozstrzygnięcia instytucje finansowe mogą zmieniać wzory umów kredytowych i upraszczać zasady ustalania oprocentowania. Prawdopodobnie instytucje finansowe będą również bardziej ostrożne przy konstruowaniu ofert kierowanych do klientów oraz procedur informacyjnych wobec nich.
Styczniowa decyzja UOKiK może przyczynić się do zwiększenia liczby oświadczeń o zastosowaniu sankcji kredytu darmowego, ponieważ wydaje się wzmacniać siłę argumentacji konsumentów. Urząd uznał bowiem, że stosowanie w umowie niejasnych kryteriów ustalania oprocentowania, stanowi naruszenie obowiązków informacyjnych wobec klientów.
