Zakupy na raty w sklepie, stacjonarnym albo internetowym, to w świetle przepisów zwykle kredyt konsumencki. Sankcja kredytu darmowego może więc ich dotyczyć. Są dwa zastrzeżenia. Raty naprawdę bez żadnych kosztów w ogóle nie podlegają ustawie, a oświadczenie kieruje się do podmiotu, który finansuje zakup, a nie do samego sklepu.

Kiedy raty w sklepie są kredytem konsumenckim?

Raty w sklepie są kredytem konsumenckim, gdy bank albo inna instytucja płaci sprzedawcy za towar, a Ty oddajesz tę kwotę w ratach (art. 3 ust. 2 pkt 4), albo gdy sprzedawca odracza termin zapłaty ceny, a Ty ponosisz z tego tytułu jakiekolwiek koszty (pkt 3). Ustawa wymienia więcej rodzajów umów uznawanych za kredyt konsumencki, ale przy zakupach ratalnych chodzi najczęściej o te dwa.

Gdy pieniądze służą wyłącznie opłaceniu konkretnego towaru lub usługi, a obie umowy są ze sobą powiązane, ustawa mówi o kredycie wiązanym. Według art. 5 pkt 14 powiązanie występuje, gdy sprzedawca sam udziela kredytu, gdy finansujący korzysta z pomocy sklepu przy przygotowaniu lub zawarciu umowy albo gdy towar lub usługę opisano w niej szczegółowo.

Warunki ogólne są takie same jak przy innych kredytach. Kupujesz jako konsument, czyli na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą, a kwota nie przekracza 255 550 zł (art. 3 ust. 1). Poza zakresem ustawy zostają umowy, w których płacisz w stałych odstępach za usługi lub dostawy świadczone na bieżąco, na przykład za abonament (art. 3 ust. 3).

Kiedy przy ratach 0% sankcji nie będzie?

Sankcji nie będzie, gdy nie płacisz ani oprocentowania, ani innych kosztów związanych z udzieleniem lub spłatą finansowania, bo do takich umów ustawy nie stosuje się (art. 4 ust. 1 pkt 1). W finansowaniu naprawdę bezkosztowym sankcja nie ma nic do odjęcia. Szerzej opisujemy to w tekście o tym, czego nie obejmuje SKD.

Hasło "raty 0%" dotyczy jednak zwykle samego oprocentowania. Wystarczy prowizja, opłata za obsługę albo ubezpieczenie wymagane przy udzieleniu finansowania, żeby ustawa miała zastosowanie. Całkowity koszt kredytu obejmuje bowiem wszystkie wydatki ponoszone w związku z umową, w tym usługi dodatkowe, jeśli bez nich nie otrzymałbyś pieniędzy albo nie dostałbyś ich na oferowanych warunkach (art. 5 pkt 6). Najprościej sprawdzić to w dwóch miejscach umowy: przy rzeczywistej rocznej stopie oprocentowania (RRSO) i przy całkowitej kwocie do zapłaty. Jeżeli ta druga jest wyższa od ceny towaru, finansowanie coś kosztuje.

Kto jest stroną umowy: sklep czy kredytodawca?

Stroną umowy jest kredytodawca, a przy wielu zakupach ratalnych jest nim bank albo inna instytucja, nie sklep. Sprzedawca działa wtedy jako pośrednik kredytowy, czyli przedsiębiorca, który sam nie finansuje zakupu, ale za wynagrodzenie lub inną korzyść przygotowuje, oferuje albo zawiera takie umowy (art. 5 pkt 3). Nazwa i adres podmiotu finansującego muszą znaleźć się w umowie (art. 30 ust. 1 pkt 1).

Ustawa zwalnia z obowiązków przedumownych z art. 13 ust. 1 i 2 sprzedawców pośredniczących w ramach działalności pomocniczej (art. 13 ust. 3). Przepis ten wyłącza samego sprzedawcę, a nie instytucję, która udziela kredytu. Zdarza się też, że to sklep odracza zapłatę za własne towary i sam jest kredytodawcą, co ustawa uwzględnia w art. 5 pkt 2a lit. c.

Ustalenie kredytodawcy ma praktyczne znaczenie. Oświadczenie o sankcji składa się na piśmie kredytodawcy (art. 45 ust. 1), więc przed jego wysłaniem trzeba sprawdzić w umowie, kto nim jest. Jak ułożyć samo pismo, wyjaśniamy w artykule o tym, jak napisać wniosek o sankcję kredytu darmowego.

Co musi zawierać umowa o zakup na raty?

Umowa o zakup na raty musi zawierać elementy z ogólnej listy z art. 30 ust. 1, a przy kredycie wiązanym i odroczonej płatności także opis towaru lub usługi oraz cenę nabycia (art. 31 ust. 1). Art. 45 ust. 1 obejmuje art. 31 i większość punktów art. 30 ust. 1, dlatego brak takich danych należy do naruszeń, które mogą uzasadniać sankcję. W umowie sprawdź w szczególności:

  • całkowitą kwotę kredytu, do której nie wlicza się kosztów sfinansowanych w ramach umowy (art. 5 pkt 7), i porównaj ją z ceną towaru,
  • RRSO razem z założeniami przyjętymi do jej obliczenia (art. 30 ust. 1 pkt 7),
  • całkowitą kwotę do zapłaty oraz zasady i terminy spłaty rat,
  • informację o innych kosztach, w tym ubezpieczeniu, i warunkach ich zmiany (art. 30 ust. 1 pkt 10),
  • opis i cenę towaru albo usługi (art. 31 ust. 1),
  • pouczenie o odstąpieniu od umowy i o spłacie przed terminem (art. 30 ust. 1 pkt 15 i 16).

Według przeglądu orzecznictwa Rzecznika Finansowego Trybunał Sprawiedliwości UE uznał w wyroku z 23 stycznia 2025 r. (C-677/23), że założenia RRSO muszą być wskazane w umowie wyraźnie. Nie wystarcza, żeby konsument mógł je sam odtworzyć z innych postanowień. Dokumenty otrzymane przy zakupie zachowaj razem z potwierdzeniem zamówienia.

Ile oddajesz po skutecznym SKD przy zakupie na raty?

Po skutecznym oświadczeniu oddajesz tylko kwotę, którą sfinansowano zakup, bez prowizji i odsetek, w terminach i w sposób ustalony w umowie (art. 45 ust. 1). Tabela pokazuje to na przykładzie sprzętu za 3 000 zł rozłożonego na 20 rat z kredytowaną prowizją 240 zł i odsetkami 360 zł.

Przykład rachunkowy: zakup na 20 rat bez SKD i po SKD
Pozycja Bez SKD (zł) Po SKD (zł)
Cena sprzętu sfinansowana kredytem 3 000 3 000
Prowizja kredytowana 240 0
Odsetki 360 0
Razem do zapłaty 3 600 3 000
Pojedyncza rata przy 20 ratach 180 150

Z tabeli wynika, że przy uchybieniu z art. 45 ust. 1 i skutecznym oświadczeniu rata spada ze 180 do 150 zł miesięcznie, a łączna oszczędność wynosi 600 zł. Kwoty przyjęto wyłącznie do rachunku i nie pokazują wyniku żadnej sprawy.

Czy SKD wpływa na zakup towaru?

SKD nie wpływa na sam zakup towaru, bo oświadczenie z art. 45 dotyczy wyłącznie kredytu, a sprzedaży przepis ten nie wymienia. Ustawa łączy za to obie umowy w innych miejscach:

  • od umowy o kredyt konsumencki możesz odstąpić bez podania przyczyny w ciągu 14 dni od jej zawarcia (art. 53 ust. 1),
  • odstąpienie od umowy sprzedaży na podstawie odrębnych przepisów jest skuteczne także wobec kredytu wiązanego (art. 57),
  • jeśli sklep nie wywiązał się z zobowiązania, a żądanie wobec niego okazało się nieskuteczne, możesz dochodzić jego wykonania od kredytodawcy, do wysokości udzielonego finansowania (art. 59).

Ile masz czasu na oświadczenie przy zakupie na raty?

Na oświadczenie masz rok od dnia wykonania umowy, bo po tym czasie uprawnienie wygasa (art. 45 ust. 5). Raty w sklepie trwają zwykle krócej niż kredyt gotówkowy, więc ten rok może minąć szybko. Sądy różnie ustalają moment wykonania umowy: w materiałach Rzecznika Finansowego przytoczono wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 1 lipca 2019 r. (V ACa 118/18), według którego w typowym przypadku jest to dzień spłaty ostatniej należności. Inne rodzaje finansowania, które mogą podlegać sankcji, zestawiamy w artykule o pożyczkach kwalifikujących się do SKD. Jeżeli chcesz, żeby adwokat przejrzał umowę ratalną ze sklepu, skontaktuj się z kancelarią.

Przy zakupie na raty najpierw sprawdź, czy finansowanie coś kosztuje i kto jest kredytodawcą. Bez żadnych kosztów ustawy się nie stosuje, a oświadczenie trafia do kredytodawcy, nie do sklepu.