Czego nie obejmuje SKD? Odpowiedź wynika wprost z ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Sankcja z art. 45 działa wyłącznie przy umowach, do których ta ustawa ma zastosowanie, a art. 3 i art. 4 wyznaczają granice. Jedne umowy w ogóle nie są kredytem konsumenckim, inne zostały wprost wyjęte spod przepisów, a przy części produktów obowiązują tylko wybrane artykuły. Poniżej zestawienie tych wyłączeń w brzmieniu tekstu jednolitego (Dz.U. 2025 poz. 1362).
Czego nie obejmuje SKD według art. 4 ustawy
Artykuł 4 ust. 1 wymienia umowy, do których ustawy o kredycie konsumenckim nie stosuje się wcale. Skoro nie ma ustawy, nie ma też sankcji z art. 45. Na liście są:
- umowy, w których konsument nie płaci ani oprocentowania, ani żadnych innych kosztów związanych z udzieleniem lub spłatą kredytu,
- leasing, jeżeli umowa nie przewiduje obowiązku nabycia przedmiotu przez konsumenta,
- umowy o świadczenie usług maklerskich zawierane z firmami inwestycyjnymi wskazanymi w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi,
- kredyt będący wynikiem ugody sądowej albo porozumienia zawartego w postępowaniu w sprawie pozasądowego rozwiązywania sporów konsumenckich,
- kredyt udzielany wyłącznie osobom zatrudnionym u danego pracodawcy w ramach działalności dodatkowej, bez oprocentowania albo z RRSO niższą od powszechnie stosowanych na rynku,
- odwrócony kredyt hipoteczny zawarty na podstawie ustawy z 23 października 2014 r.,
- konsumencka pożyczka lombardowa, uregulowana osobną ustawą z 14 kwietnia 2023 r.
Kredyt 0%: ważne jest słowo "żadnych"
Wyłączenie dotyczy tylko sytuacji, w której umowa nie przewiduje ani odsetek, ani opłat. Oferta reklamowana jako "0%" bywa oprocentowana na zero, ale z prowizją, opłatą przygotowawczą albo obowiązkową składką. Wtedy konsument ponosi koszty, więc ustawa się stosuje, a z nią art. 45. Przy takiej ofercie zawsze sprawdź w umowie pozycję "całkowity koszt kredytu", bo to ona pokazuje, czy finansowanie jest naprawdę darmowe.
Ugoda i restrukturyzacja długu
Ustawa wyjmuje spod przepisów tylko dwa rodzaje ugód: zawartą przed sądem oraz tę, która zapadła w postępowaniu prowadzonym według ustawy z 23 września 2016 r. o pozasądowym rozwiązywaniu sporów konsumenckich. Zwykłe porozumienie z wierzycielem, podpisane poza takim trybem, nie mieści się w tym wyjątku.
Osobno potraktowano umowy o odroczenie płatności albo zmianę sposobu spłaty, zawierane wtedy, gdy konsument jest już w zwłoce. Według art. 4 ust. 2 pkt 5 stosuje się do nich tylko wybrane przepisy, ale art. 45 jest na tej liście, o ile nowe warunki nie są dla konsumenta mniej korzystne od pierwotnych. Restrukturyzacja nie zamyka więc automatycznie drogi do sankcji.
Pożyczka od pracodawcy
Wyjątek pracowniczy jest wąski. Muszą być spełnione łącznie trzy warunki: pożyczka trafia wyłącznie do osób zatrudnionych u tego pracodawcy, jest udzielana w ramach działalności dodatkowej i jest nieoprocentowana albo tańsza od rynkowej. Pożyczka od firmy, która zawodowo finansuje konsumentów, nie staje się wyjątkiem tylko dlatego, że bierze ją ktoś z jej załogi.
Leasing i usługi maklerskie a sankcja kredytu darmowego
Tu decyduje obowiązek wykupu. Umowa, w której klient płaci za korzystanie z rzeczy i nie musi jej nabyć, jest poza ustawą. Gdy sama umowa nakłada na klienta obowiązek nabycia, wyłączenie z art. 4 ust. 1 pkt 2 nie działa. Ustawa obejmuje też sytuację, w której odrębny dokument zawarty obok leasingu zobowiązuje konsumenta do nabycia przedmiotu, uzależniając to od żądania finansującego: art. 4 ust. 4 każe wtedy stosować ustawę także do leasingu i najmu. Szczegóły tego rozróżnienia opisujemy w tekście o tym, jak SKD ma się do leasingu samochodu.
Umowy maklerskie z firmą inwestycyjną służą obrotowi instrumentami finansowymi, a nie pokrywaniu wydatków konsumenta. Opłaty i prowizje z takiej umowy nie podlegają sankcji z art. 45.
Granica kwoty, rodzaj umowy i status konsumenta
Artykuł 3 ust. 1 uznaje za kredyt konsumencki umowę na kwotę nie wyższą niż 255 550 zł (albo równowartość w innej walucie). Powyżej tego progu ustawa co do zasady nie działa. Wyjątek z art. 3 ust. 1a dotyczy finansowania remontu domu albo mieszkania: jeżeli nie jest zabezpieczone hipoteką, jest kredytem konsumenckim także przy wyższej kwocie. Więcej o zakupie i remoncie nieruchomości znajdziesz w artykule o tym, jak SKD ma się do kredytu hipotecznego.
Poza zakresem są też umowy, w których płaci się w stałych odstępach za sukcesywnie świadczone usługi lub dostawy tego samego rodzaju (art. 3 ust. 3). Nie obejmują ich przepisy o SKD, bo to nie jest kredyt, tylko rozliczanie bieżących świadczeń.
Wreszcie SKD dotyczy konsumenta, czyli osoby fizycznej, która zawiera umowę niezwiązaną bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 221 kodeksu cywilnego). Finansowanie wzięte na firmę jest poza ustawą. Jak te granice wyglądają przy finansowaniu auta, wyjaśniamy w tekście o tym, czy SKD obejmuje kredyt na zakup samochodu.
Kredyt w rachunku i debet: ustawa działa częściowo
Artykuł 4 ust. 2 opisuje produkty, do których stosuje się tylko wskazane przepisy. Przy limicie w rachunku osobistym spłacanym do jednego miesiąca stosuje się wyłącznie art. 17 ust. 4, więc art. 45 nie wchodzi w grę. Przy limicie spłacanym do trzech miesięcy lub na żądanie, a także przy przekroczeniu salda na rachunku, art. 45 znajduje się na liście stosowanych przepisów, ale tylko w zakresie obowiązków, które dla tych produktów wymieniono.
Czego SKD nie zwraca, nawet gdy przysługuje
Zakres sankcji ma też granice wewnątrz samej umowy. Konsument zwraca kapitał bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy, w terminach i w sposób ustalony w umowie (art. 45 ust. 1). Kapitał trzeba więc oddać, a sankcja nie przyspiesza ani nie przesuwa rat.
- koszty ustanowienia zabezpieczenia przewidzianego w umowie konsument ponosi mimo sankcji (art. 45 ust. 4),
- opłaty notarialne w ogóle nie wchodzą do całkowitego kosztu kredytu (art. 5 pkt 6),
- uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5); po tym terminie oświadczenia nie da się już skutecznie złożyć.
Czy dana pozycja, na przykład składka za polisę, jest kosztem należnym kredytodawcy, czy wydatkiem na zabezpieczenie, zależy od treści konkretnej umowy i bywa przedmiotem sporu w sądzie.
Jeżeli nie masz pewności, czy Twoja umowa mieści się w ustawie, adwokat może ją przeczytać razem z Tobą. Skontaktuj się z kancelarią, gdy chcesz omówić swoją sytuację.
