Sankcja kredytu darmowego może dotyczyć także karty i limitu w koncie, ale nie na jednakowych zasadach. Przepisy traktują limit w rachunku osobistym inaczej niż kartę kredytową, a w jego przypadku znaczenie ma jeszcze termin, w jakim trzeba go oddać. Od tego zależy, jakie powinności ciążą na banku i czy art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim może zadziałać.
Czym różnią się karta kredytowa, limit w koncie i debet?
Karta kredytowa, limit w koncie i debet to w przepisach trzy odrębne sytuacje, które dzieli rachunek, rodzaj umowy i zakres obowiązków banku. Limit to kredyt w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym, czyli umowa, dzięki której możesz wydać więcej pieniędzy, niż masz zgromadzone (art. 5 pkt 4).
Karta kredytowa działa zwykle na osobnym rachunku. Wydatki spłacasz, a przyznana kwota znów jest do dyspozycji. Wśród umów objętych ustawą wymieniono wprost umowę o kredyt odnawialny (art. 3 ust. 2 pkt 5), a samą kartę przepisy nazywają w art. 36d.
Debet bez limitu albo wyjście ponad przyznaną kwotę, które bank akceptuje, przepisy określają jako przekroczenie (art. 5 pkt 5). We wszystkich trzech przypadkach warunki wstępne są takie same jak przy innych kredytach: zawierasz umowę jako konsument, a kwota nie przekracza 255 550 zł (art. 3 ust. 1).
Które przepisy obejmują limit w koncie?
Zakres przepisów dla limitu w koncie zależy od terminu spłaty: przy zadłużeniu oddawanym w ciągu miesiąca stosuje się tylko art. 17 ust. 4, a przy zwrocie do trzech miesięcy albo na żądanie wybrane przepisy razem z art. 45 (art. 4 ust. 2). Dla każdej grupy inna jest więc lista uchybień, które mogą otworzyć drogę do sankcji.
Tabela odpowiada na pytanie, czy przy danym rodzaju finansowania w rachunku osobistym art. 45 w ogóle wchodzi w grę.
| Rodzaj finansowania | Stosowane przepisy | Czy wchodzi w grę art. 45 |
|---|---|---|
| Limit spłacany w terminie do 1 miesiąca | tylko art. 17 ust. 4 | nie |
| Limit spłacany do 3 miesięcy albo na żądanie | wybrane przepisy, między innymi art. 29, 32 i 45 | tak, przy naruszeniu art. 29 ust. 1 lub art. 32 |
| Limit spłacany w dłuższym terminie | przepisy ogólne, w tym art. 30 | tak, na zasadach ogólnych |
| Przekroczenie (debet ponad saldo lub limit) | art. 34, 39, 45 i 47 | wymieniony, ale z bardzo wąskim polem |
Z tabeli wynika, że najwięcej wymogów ciąży na banku przy limicie spłacanym w dłuższym terminie, a najmniej przy najkrótszym. Gdy limit trzeba zwrócić do trzech miesięcy albo na żądanie, umowa musi zawierać przynajmniej elementy z art. 32:
- dane stron, rodzaj finansowania, czas obowiązywania i zasady wypłaty,
- oprocentowanie i warunki jego zmiany,
- informacje o odstąpieniu od umowy,
- wysokość limitu i całkowity koszt kredytu,
- informację, że w każdej chwili można zażądać spłaty całej kwoty,
- opłaty stosowane od zawarcia umowy i warunki ich zmiany.
Brak któregoś z tych elementów jest naruszeniem wymienionym w art. 45 ust. 1.
Przekroczenie salda rzadko daje podstawę do oświadczenia. Art. 34 wymaga, żeby umowa rachunku zawierała oprocentowanie i informację o opłatach, jednak art. 45 ust. 1 nie wymienia art. 34 wśród naruszeń, które uruchamiają sankcję, dlatego każdą taką sytuację trzeba oceniać osobno.
Jakie wymogi dotyczą umowy karty kredytowej?
Do umowy karty z własnym rachunkiem stosuje się przepisy ogólne, w tym pełną listę z art. 30 ust. 1, bo wyjątki z art. 4 ust. 2 dotyczą tylko finansowania w rachunku osobistym. Umowa powinna podawać między innymi rzeczywistą roczną stopę oprocentowania (RRSO) wraz z założeniami przyjętymi do jej obliczenia, zasady spłaty oraz informację o innych kosztach i warunkach, na jakich mogą się one zmienić.
Limity kosztów pozaodsetkowych z art. 36a-36c nie mają zastosowania do umowy o kartę kredytową, gdy ten sam podmiot finansuje wydatki i jest jej wydawcą (art. 36d pkt 2). Ta sama zasada obejmuje limit w koncie prowadzonym przez bank albo SKOK (art. 36d pkt 1). W takich umowach zarzut przekroczenia ustawowego pułapu kosztów odpada, a spór toczy się o treść dokumentów.
Przy produktach odnawialnych dużą rolę grają koszty zmieniane w trakcie umowy. Rzecznik Finansowy w przeglądzie orzecznictwa przytacza wyrok TSUE z 13 lutego 2025 r. (C-472/23): wymienienie w umowie okoliczności podwyżki opłat, których uważny konsument nie jest w stanie zweryfikować, narusza obowiązek informacyjny, jeżeli może podważyć ocenę zakresu zobowiązania. Z tego samego materiału wynika, że założenia RRSO muszą być podane w umowie wprost (TSUE, 23 stycznia 2025 r., C-677/23). Więcej o błędach w tym wskaźniku piszemy w tekście o tym, kiedy brak informacji o RRSO daje podstawę do sankcji.
Co sprawdzić w dokumentach karty i limitu?
W dokumentach karty i limitu sprawdź sześć rzeczy, od umowy z dnia zawarcia po wyciągi:
- umowę wraz z regulaminem i tabelą opłat w wersji z dnia jej zawarcia, a nie aktualną,
- formularz informacyjny otrzymany przed podpisaniem (przy limicie w koncie ustawa przewiduje osobny wzór, załącznik nr 2),
- czy RRSO podano razem z założeniami, na przykład wykorzystaniem całego limitu przez rok,
- zapisy o zmianie oprocentowania i opłat: czy da się z nich odczytać, kiedy i o ile koszt może wzrosnąć,
- aneksy podnoszące limit, bo przy znacznym zwiększeniu kwoty bank ma obowiązek ponownie ocenić zdolność kredytową (art. 40 ust. 2),
- wyciągi, które przy limicie w koncie zawierają między innymi saldo, stopę oprocentowania i pobrane opłaty (art. 38 ust. 1).
Pełne zestawienie papierów znajdziesz na liście dokumentów do oświadczenia o SKD. Ogólny opis sporu o finansowanie wielokrotnego użytku zawiera artykuł o tym, czy sankcja może dotyczyć kredytu odnawialnego.
Od kiedy liczyć rok na złożenie oświadczenia?
Termin roczny biegnie od dnia wykonania umowy, bo po jego upływie uprawnienie do SKD wygasa (art. 45 ust. 5). Nie myl go z czasem na żądanie zwrotu pieniędzy, który opisujemy w tekście o przedawnieniu roszczeń przy SKD.
Karta i limit często działają latami, a ustawa nie mówi, kiedy taka umowa jest wykonana. Konsument może wypowiedzieć umowę o kredyt odnawialny w każdym czasie, z terminem nie dłuższym niż miesiąc (art. 42 ust. 1). Kredytodawca może ją wypowiedzieć, jeśli umowa to przewiduje, z zachowaniem co najmniej dwumiesięcznego okresu (art. 42 ust. 2). Sądy różnie rozumieją samo wykonanie umowy: w materiałach Rzecznika Finansowego przytoczono wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 1 lipca 2019 r. (V ACa 118/18), według którego w typowym przypadku jest to dzień spłaty ostatniej należności, ale pojawiają się też inne stanowiska. Jeżeli zamknąłeś kartę albo limit, lepiej przyjąć najwcześniejszą możliwą datę i nie odkładać analizy.
Co daje SKD przy karcie albo limicie?
Po złożeniu oświadczenia konsument zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów, w terminie i w sposób ustalony w umowie (art. 45 ust. 1). Pismo trzeba skierować do kredytodawcy. Gdy zasad spłaty brak, przepisy przewidują równe raty miesięczne od dnia zawarcia (ust. 2), a gdy brakuje terminu, zwrot rozkłada się na pięć lat przy kwocie do 80 000 zł i na dziesięć lat powyżej tego progu (ust. 3). Koszty ustanowienia zabezpieczenia, jeżeli je przewidziano, ponosisz nadal (ust. 4). Jeżeli chcesz, żeby adwokat przejrzał dokumenty Twojej karty albo limitu, skontaktuj się z kancelarią.
Przy karcie wydanej przez podmiot, który sam finansuje wydatki, spór toczy się o treść umowy, bo limit kosztów pozaodsetkowych z art. 36a jej nie obejmuje (art. 36d pkt 2). Przy limicie w koncie najpierw trzeba sprawdzić termin spłaty, bo od niego zależy, czy art. 45 w ogóle ma zastosowanie.
