Liczba pozwów w sprawach o sankcję kredytu darmowego (SKD) rośnie od kilku lat, a banki coraz częściej informują o tych sporach w swoich raportach finansowych. Banki bronią się w sądach, a spór o zasady wykładni przesunął się do Trybunału Sprawiedliwości UE i Sądu Najwyższego.
Dlaczego rośnie liczba pozwów o sankcję kredytu darmowego?
Spraw przybywa z trzech powodów: kredytobiorcy uważniej analizują umowy, roszczenia dochodzą też nabywcy wierzytelności, a kolejne orzeczenia wyjaśniają sporne kwestie. Podstawą każdej takiej sprawy jest art. 45 ust. 1 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Jeżeli kredytodawca naruszy wymienione tam przepisy, konsument po złożeniu pisemnego oświadczenia oddaje sam kapitał, bez odsetek i innych kosztów. Uprawnienie wygasa po roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5), więc dotyczy zarówno umów w toku, jak i niedawno spłaconych.
Na wzrost liczby spraw wpływają trzy czynniki:
- kredytobiorcy częściej czytają umowy pod kątem wymogów z art. 30 ust. 1 ustawy, m.in. RRSO, całkowitej kwoty do zapłaty i warunków zmiany opłat,
- często powodem jest nie sam konsument, lecz spółka, która nabyła jego wierzytelność w drodze cesji: tak było w procesie, w którym TSUE orzekał 13 lutego 2025 r., i w tym, w którym Sąd Najwyższy wydał wyrok 8 lipca 2026 r.,
- kolejne orzeczenia wyjaśniają sporne kwestie, np. czy wolno naliczać odsetki od kredytowanej prowizji, co zachęca część osób do sprawdzenia własnych umów.
Przegląd rozstrzygnięć sądów powszechnych zawiera tekst o tym, czy w polskich sądach zapadły wyroki w sprawach o sankcję kredytu darmowego.
Jak banki reagują na pozwy w sprawach SKD?
Banki reagują różnie, zależnie od konkretnej umowy: niektóre oświadczenia uwzględniają, inne odrzucają, a wtedy spór rozstrzyga sąd. W procesach kredytodawcy podnoszą przede wszystkim argumenty merytoryczne, a nie formalne.
Trzy linie obrony powtarzają się w samych orzeczeniach:
- RRSO była obliczona prawidłowo. W sprawie C-472/23 chodziło o to, czy RRSO staje się błędna, gdy część postanowień umowy zostaje później uznana za nieuczciwe. Trybunał odpowiedział, że taka okoliczność sama w sobie nie stanowi naruszenia obowiązku informacyjnego.
- Odsetki od kredytowanych kosztów są dozwolone. Takie stanowisko przyjął Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie, która trafiła potem do Sądu Najwyższego. SN uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
- Naruszenie było nieistotne. TSUE uznał, że jednolita sankcja jest zgodna z dyrektywą 2008/48/WE, o ile naruszenie może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania. Czy tak jest w konkretnej sprawie, rozstrzyga sąd krajowy.
Co zmieniły wyroki TSUE i Sądu Najwyższego w latach 2025-2026?
Orzeczenia z lat 2025-2026 rozstrzygnęły trzy sporne kwestie: warunki jednolitej sankcji i klauzul o zmianie opłat, oprocentowanie kosztów kredytu oraz liczbę naruszeń potrzebnych do SKD.
| Orzeczenie | Data | Co rozstrzygnęło |
|---|---|---|
| TSUE, C-472/23 | 13 lutego 2025 r. | niesprawdzalne przesłanki zmiany opłat naruszają obowiązek informacyjny, jednolita sankcja jest zgodna z dyrektywą |
| TSUE, C-744/24 | 23 kwietnia 2026 r. | dyrektywa sprzeciwia się oprocentowaniu kwot przeznaczonych na koszty kredytu |
| SN, II CSKP 89/26 | 8 lipca 2026 r. | wystarcza wykazanie pojedynczego naruszenia z art. 45 ust. 1, odsetki od prowizji są niezgodne z ustawą i dyrektywą |
Z tabeli wynika, że w 2026 r. zarówno TSUE, jak i Sąd Najwyższy zakwestionowały oprocentowanie kosztów kredytu. Wyrok TSUE z 13 lutego 2025 r. (C-472/23) dotyczył trzech kwestii: zawyżonej RRSO, warunków podwyżek zapisanych w umowie oraz proporcjonalności sankcji. Trybunał uznał m.in., że wymienienie w umowie okoliczności zmiany opłat, których konsument nie jest w stanie zweryfikować, narusza obowiązek informacyjny, o ile może podważyć jego ocenę zakresu zobowiązania.
Orzeczenie z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 mówi, że dyrektywa stoi na przeszkodzie warunkom umowy, które przewidują naliczanie oprocentowania także od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów kredytu, np. prowizji czy składki ubezpieczeniowej. Konsekwencje tej wykładni opisuje artykuł, czy po wyroku TSUE banki mogą pobierać odsetki od kosztów kredytu.
Sąd Najwyższy 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26) wskazał, że do skutecznego skorzystania z sankcji wystarcza wykazanie jednego z naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1. Uznał też, że naliczanie odsetek od prowizji jako składnika całkowitego kosztu kredytu jest niezgodne z ustawą i z dyrektywą 2008/48/WE. Więcej o stanowisku SN w tekście o tym, jakie jest orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach SKD.
Jaką rolę przed pozwem mają reklamacja i Rzecznik Finansowy?
Przed pozwem klient może złożyć reklamację, a po jej nieuwzględnieniu wniosek do Rzecznika Finansowego, ale żaden z tych kroków nie zastępuje oświadczenia z art. 45 ust. 1 i nie przedłuża rocznego terminu na jego złożenie. Rzecznik Finansowy zajmuje się sprawami indywidualnymi klientów podmiotów rynku finansowego.
Czas na reakcję wyznacza ustawa o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego. Instytucja odpowiada w ciągu 30 dni od otrzymania pisma, a w szczególnie skomplikowanych przypadkach w okresie przez nią wskazanym, nie dłuższym niż 60 dni. Jeżeli nie dotrzyma tych terminów, reklamację uznaje się za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta.
Czy przepisy o SKD się zmienią?
Przepisy o SKD mogą się zmienić dopiero po uchwaleniu ustawy wdrażającej nową dyrektywę o kredycie konsumenckim. Według wykazu druków dostępnego w API Sejmu na dzień 26 września 2026 r. w Sejmie X kadencji nie ma projektu takiej ustawy. Akt 2023/2225 Unia Europejska przyjęła 18 października 2023 r. Państwa członkowskie miały wdrożyć go do 20 listopada 2025 r., a stosować nowe regulacje od tego samego dnia 2026 r. (art. 48 dyrektywy).
Do czasu uchwalenia i ogłoszenia nowej ustawy sprawy o SKD ocenia się według art. 45 aktu z 2011 r. Czy nowa regulacja obejmie umowy już zawarte, rozstrzygną jej przepisy przejściowe, których treść według stanu na 26 września 2026 r. nie była znana. Stan prac legislacyjnych śledzimy w tekście o ustawie mającej ograniczyć SKD. Jeżeli chcesz, żeby adwokat przejrzał Twoją umowę pod kątem SKD, skontaktuj się z kancelarią.
Rosnąca liczba pozwów nie zmienia zasad oceny umowy: decyduje katalog naruszeń z art. 45 ust. 1 i roczny termin z art. 45 ust. 5. Orzeczenia z lat 2025-2026 dotyczą konkretnych zapisów, dlatego każdą umowę porównuje się z nimi osobno.
