Co zrobić, jeśli Twoja umowa nie kwalifikuje się do sankcji kredytu darmowego? Najpierw ustalić dlaczego, bo przyczyny bywają różne: umowa nie jest kredytem konsumenckim, termin na oświadczenie minął albo w dokumentach nie ma naruszenia z art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Od tej przyczyny zależy, jakie inne instrumenty ochrony zostają. Poniżej porządkujemy jedno i drugie.
Kiedy umowa nie kwalifikuje się do sankcji kredytu darmowego?
Umowa nie kwalifikuje się do SKD, gdy nie podlega ustawie o kredycie konsumenckim, gdy minął roczny termin z art. 45 ust. 5 albo gdy nie zawiera żadnego uchybienia z art. 45 ust. 1. Typowe sytuacje:
- kwota powyżej limitu: kredyt konsumencki to finansowanie do 255 550 zł (art. 3 ust. 1), z wyjątkiem niezabezpieczonego hipoteką kredytu na remont domu lub mieszkania, który może być wyższy (art. 3 ust. 1a),
- cel firmowy: ustawa chroni konsumenta, czyli osobę fizyczną zawierającą umowę niezwiązaną bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22¹ Kodeksu cywilnego),
- umowy wyłączone w art. 4 ust. 1: m.in. umowa bez oprocentowania i innych kosztów, leasing bez obowiązku nabycia przedmiotu przez korzystającego, konsumencka pożyczka lombardowa, kredyt będący wynikiem ugody sądowej,
- kredyt hipoteczny: podlega ustawie z 23 marca 2017 r., w której nie ma odpowiednika art. 45 (szczegóły w tekście o SKD przy zobowiązaniach hipotecznych),
- umowa sprzed 18 grudnia 2011 r.: do takich umów stosuje się przepisy obowiązujące wcześniej (art. 66 ust. 1 ustawy w pierwotnym brzmieniu),
- upływ terminu: uprawnienie wygasa po roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5),
- brak naruszenia: umowa zawiera wszystkie elementy z listy w art. 45 ust. 1, a koszty mieszczą się w limitach.
Częsty błąd to założenie, że pożyczki od firm pozabankowych w ogóle nie podlegają SKD. Tymczasem według art. 5 pkt 2 kredytodawcą jest każdy przedsiębiorca, który w ramach swojej działalności udziela konsumentowi finansowania. Instytucję pożyczkową ustawa wymienia wprost jako jego rodzaj (art. 5 pkt 2a). Podobnie z leasingiem: wyłączenie dotyczy tylko umowy bez obowiązku nabycia auta, o czym piszemy przy pytaniu, czy SKD obejmuje kredyt na zakup samochodu.
Jakie są inne drogi, gdy SKD nie wchodzi w grę?
Gdy SKD nie wchodzi w grę, zostaje między innymi pięć innych podstaw: klauzule niedozwolone, zwrot kosztów przy wcześniejszej spłacie, odstąpienie od umowy, wady oświadczenia woli i odszkodowanie. Na pytanie, gdzie każda z nich jest uregulowana i czy ma własny termin, odpowiada tabela.
| Podstawa | Przepis | Termin w przepisie |
|---|---|---|
| Niedozwolone postanowienia umowne | art. 385¹ k.c. | - |
| Zwrot kosztów przy wcześniejszej spłacie | art. 49 u.k.k. | - |
| Odstąpienie od umowy | art. 53 u.k.k. | 14 dni od zawarcia umowy |
| Uchylenie się od skutków błędu | art. 84 i 88 k.c. | rok od wykrycia błędu |
| Odszkodowanie | art. 415 k.c. | - |
Z tabeli wynika, że własny termin w przepisie mają tylko odstąpienie od umowy i uchylenie się od skutków błędu, więc te dwie możliwości najlepiej sprawdzić najpierw.
Kiedy postanowienia umowy są niedozwolone?
Postanowienia umowy z konsumentem są niedozwolone, gdy nie uzgodniono ich indywidualnie, a kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385¹ § 1 Kodeksu cywilnego). Takie zapisy go nie wiążą, a przepis dotyczy każdej umowy konsumenckiej, także hipotecznej i indeksowanej do waluty obcej. W pozostałym zakresie strony są nadal związane umową (art. 385¹ § 2), a skutki dla całej umowy ocenia sąd w konkretnej sprawie.
Jakie koszty wracają przy spłacie przed terminem?
Przy wcześniejszej spłacie całości całkowity koszt kredytu obniża się o pozycje dotyczące okresu, o który skrócono umowę, nawet jeśli konsument zapłacił je z góry (art. 49). Z tego przepisu można skorzystać także wtedy, gdy umowa podlega ustawie o kredycie konsumenckim, ale nie ma w niej naruszenia uzasadniającego SKD. Gdy konsument oddaje przed terminem tylko część, art. 49 stosuje się odpowiednio.
Do kiedy można odstąpić od umowy?
Od umowy można odstąpić w ciągu 14 dni od jej zawarcia, bez podania przyczyny (art. 53 ust. 1). Gdy umowa nie zawiera elementów z art. 30, termin liczy się od dnia doręczenia wszystkich wymaganych tam informacji (art. 53 ust. 2).
Kiedy można powołać się na wady oświadczenia woli?
Na wady oświadczenia woli można się powołać, gdy zostało ono złożone pod wpływem błędu co do treści czynności prawnej (art. 84), podstępu (art. 86) albo bezprawnej groźby (art. 87). Uchylenie następuje pisemnym oświadczeniem złożonym drugiej stronie, a w razie błędu uprawnienie wygasa z upływem roku od jego wykrycia (art. 88). Każda z tych podstaw ma własne przesłanki, które trzeba wykazać w sądzie.
Kiedy można żądać odszkodowania?
Odszkodowania można żądać, gdy druga strona wyrządziła szkodę z własnej winy (art. 415 Kodeksu cywilnego). Odpowiedzialność z art. 415 trudniej wykazać niż SKD, bo trzeba udowodnić szkodę, winę i związek przyczynowy.
Co dają reklamacja i wniosek do Rzecznika Finansowego?
Reklamacja zobowiązuje bank albo firmę pożyczkową do odpowiedzi najpóźniej w 30 dni, a po jej nieuwzględnieniu można złożyć wniosek do Rzecznika Finansowego. Ustawa o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego wymaga przy tym działania bez zbędnej zwłoki (art. 6). W szczególnie skomplikowanych sprawach ten okres może się wydłużyć, maksymalnie do 60 dni, o czym bank lub firma pożyczkowa musi uprzedzić (art. 7). Niedotrzymanie terminu oznacza, że reklamację uważa się za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta (art. 8).
Wniosek do Rzecznika Finansowego przewiduje art. 17 ust. 1 pkt 1. Przy Rzeczniku działa też pozasądowe postępowanie polubowne, za które klient uiszcza opłatę 50 zł (art. 38 ust. 1). Może on też żądać wszczęcia postępowania cywilnego na rzecz klienta albo wziąć udział w toczącym się procesie (art. 26 ust. 1) i przedstawić sądowi istotny dla sprawy pogląd (art. 28).
Kiedy sąd udziela zabezpieczenia na czas procesu?
Sąd udziela zabezpieczenia, gdy wnioskodawca uprawdopodobni roszczenie i interes prawny (art. 730¹ k.p.c.). Interes prawny istnieje wtedy, gdy bez takiej ochrony wykonanie przyszłego wyroku albo osiągnięcie celu postępowania byłoby niemożliwe lub poważnie utrudnione. Wniosek można złożyć w każdej sprawie cywilnej, przed wszczęciem procesu albo w jego toku (art. 730). Sąd może uzależnić wykonanie postanowienia od złożenia kaucji (art. 739 § 1).
Od czego zacząć, gdy umowa nie kwalifikuje się do SKD?
Zacząć warto od sprawdzenia trzech rzeczy: kwoty i celu pożyczki, daty ostatniej spłaty oraz tego, czy w umowie są wszystkie elementy z art. 30 ust. 1. Podstawy mechanizmu opisujemy w tekście o tym, na czym polega darmowy kredyt. Najczęstsze pytania zebraliśmy w artykule co musisz wiedzieć o SKD. Jeżeli chcesz, żeby adwokat ocenił, czy w Twojej sprawie jest miejsce na SKD albo na inną podstawę, skontaktuj się z naszą kancelarią.
Brak warunków do SKD nie zamyka sprawy, jeżeli umowa zawiera klauzule niedozwolone albo kredyt spłacono przed terminem. Najpierw warto jednak ustalić przyczynę braku kwalifikacji, bo od niej zależy, która z pozostałych dróg ma zastosowanie.
