Darmowy kredyt to potoczna nazwa sankcji z art. 45 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, a nie promocja banku. Na czym polega? Jeżeli kredytodawca naruszy wymogi wymienione w tym przepisie, konsument po złożeniu pisemnego oświadczenia oddaje tylko pożyczony kapitał. Odsetki i pozostałe koszty należne drugiej stronie przestają go obciążać.
Na czym polega darmowy kredyt według ustawy?
Darmowy kredyt oznacza według art. 45 ust. 1, że konsument oddaje sam kapitał, bez odsetek i innych kosztów, w terminie i w sposób ustalony w umowie. Nikt nie wypłaca mu więc dodatkowych pieniędzy i nie musi on oddać całości od razu. Spłaca dalej według harmonogramu, tyle że same raty kapitałowe.
Ustawa reguluje też sytuacje brzegowe:
- gdy umowa nie określa zasad i terminów spłaty, konsument oddaje kapitał w równych ratach miesięcznych od dnia jej zawarcia (art. 45 ust. 2),
- koszty ustanowienia zabezpieczenia przewidziane w umowie ponosi konsument (art. 45 ust. 4).
Ile czasu ma konsument na zwrot kapitału, gdy umowa w ogóle nie przewiduje terminu spłaty, pokazuje tabela.
| Kwota kredytu (zł) | Okres spłaty (lata) |
|---|---|
| do 80 000 | 5 |
| powyżej 80 000 | 10 |
Z tabeli wynika, że próg 80 000 zł rozstrzyga, czy konsument oddaje kapitał przez pięć, czy przez dziesięć lat. Przy umowie już spłaconej sankcja daje podstawę do żądania zwrotu zapłaconych odsetek i opłat. W umowie w toku sankcja zmienia wysokość kolejnych rat.
Definicja: sankcja kredytu darmowego (SKD) to uprawnienie konsumenta do spłaty samego kapitału, bez odsetek i innych kosztów, gdy umowa narusza przepisy wskazane w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim.
Jakich umów dotyczy darmowy kredyt?
Darmowy kredyt dotyczy umów objętych ustawą z 12 maja 2011 r., czyli finansowania do 255 550 zł albo równowartości tej kwoty w innej walucie (art. 3 ust. 1). Wyjątkiem jest pożyczka na remont domu albo mieszkania, która nie jest zabezpieczona hipoteką: podlega ustawie także powyżej tej granicy (art. 3 ust. 1a).
Ustawa wymienia w art. 3 ust. 2 m.in. pożyczkę, kredyt bankowy, limit odnawialny oraz odroczenie płatności, za które klient ponosi jakiekolwiek koszty. Nie ma minimalnego okresu umowy, więc przepisy mogą dotyczyć także chwilówek. Konsumentem jest osoba fizyczna, która zawiera umowę w celu niezwiązanym bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22¹ Kodeksu cywilnego).
Ustawa weszła w życie 18 grudnia 2011 r., a do wcześniejszych umów stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 66 ust. 1). Poza jej zakresem są m.in. umowy bez odsetek i innych kosztów oraz leasing bez obowiązku nabycia przedmiotu (art. 4 ust. 1). Finansowanie mieszkania, które spełnia definicję z ustawy z 23 marca 2017 r., podlega tamtej regulacji, o czym więcej w tekście o tym, czy SKD obejmuje umowy zabezpieczone hipoteką. Jeżeli Twoja umowa nie mieści się w tych ramach, sprawdź, co zrobić, gdy kredyt nie kwalifikuje się do SKD.
Jakie uchybienia kredytodawcy otwierają drogę do SKD?
Drogę do SKD otwierają wyłącznie naruszenia przepisów wymienionych w art. 45 ust. 1, a nie każdy błąd w dokumentach. Należą do nich:
- brak formy pisemnej umowy (art. 29 ust. 1),
- brak lub błędne podanie w umowie danych stron, rodzaju produktu, czasu obowiązywania, całkowitej kwoty kredytu, terminów i sposobu wypłaty oraz stopy oprocentowania i warunków jej zmiany (art. 30 ust. 1 pkt 1-6),
- rzeczywista roczna stopa oprocentowania (RRSO) i całkowita kwota do zapłaty wraz z założeniami obliczenia, a także zasady i terminy spłaty (art. 30 ust. 1 pkt 7 i 8),
- informacja o innych kosztach, np. prowizjach i ubezpieczeniach, oraz o warunkach ich zmiany (art. 30 ust. 1 pkt 10),
- oprocentowanie zadłużenia przeterminowanego, zabezpieczenia, zasady odstąpienia od umowy i spłaty przed terminem (art. 30 ust. 1 pkt 11 i 14-17),
- wymogi dla szczególnych rodzajów umów (art. 31-33), limit opłat za zaległości (art. 33a) i maksymalna wysokość pozaodsetkowych kosztów (art. 36a-36c).
Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 13 lutego 2025 r. (C-472/23) dodał warunek z prawa unijnego: jednolita sankcja jest dopuszczalna, jeżeli naruszenie może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania. Sąd Najwyższy 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26) przyjął, że do skorzystania z sankcji wystarcza wykazanie pojedynczego uchybienia z art. 45 ust. 1. Szczegóły analizy opisuje artykuł, jak ocenić, czy umowa kwalifikuje się do sankcji darmowego kredytu.
Do kiedy można skorzystać z sankcji kredytu darmowego?
Z sankcji można skorzystać do upływu roku od dnia wykonania umowy, bo wtedy uprawnienie wygasa (art. 45 ust. 5). Rzecznik Finansowy przyjmuje, że tym dniem jest najczęściej dzień spłaty, więc od ostatniej wpłaty zostaje zwykle dwanaście miesięcy na złożenie oświadczenia. W części wyroków rok liczono jednak od wypłaty pieniędzy przez bank, a według stanu na 26 września 2026 r. Sąd Najwyższy nie rozstrzygnął tej kwestii (III CZP 15/25 i III CZP 3/25).
Roczny termin dotyczy samego uprawnienia i nie jest przedawnieniem roszczenia o zwrot pieniędzy. Tę drugą kwestię reguluje osobno Kodeks cywilny. Dlatego datę całkowitej spłaty dobrze mieć potwierdzoną dokumentem, np. zaświadczeniem z banku albo wyciągiem z ostatnią ratą.
Jak wygląda skorzystanie z darmowego kredytu w praktyce?
W praktyce konsument składa kredytodawcy pisemne oświadczenie, w którym wskazuje umowę i naruszone przepisy. Zwykle towarzyszy mu wyliczenie kwoty do zwrotu albo nowego harmonogramu rat. Gdy kredytodawca nie uwzględni oświadczenia, spór może rozstrzygnąć sąd.
Budowę takiego pisma krok po kroku omawia artykuł o tym, jak napisać wniosek o sankcję kredytu darmowego. Przed jego wysłaniem przeczytaj całą umowę razem z załącznikami, bo ocena zależy od konkretnych zapisów, a nie od nazwy produktu. Jeżeli chcesz, żeby adwokat przejrzał Twoją umowę pod kątem SKD, skontaktuj się z kancelarią.
Darmowy kredyt nie oznacza więc darowania długu, tylko spłatę samego kapitału w terminach z umowy. Warunkiem jest naruszenie z katalogu art. 45 ust. 1 i oświadczenie złożone, zanim minie rok od wykonania umowy.
