Sankcja darmowego kredytu może dotyczyć kredytu odnawialnego, bo ustawa o kredycie konsumenckim wprost wymienia taką umowę wśród umów, do których się ją stosuje (art. 3 ust. 2 pkt 5). Zakres ochrony zależy jednak od rodzaju produktu. Karta kredytowa czy linia kredytowa z dłuższym okresem spłaty podlega pełnym wymogom ustawy, a limit w rachunku osobistym zwracany na żądanie albo w ciągu trzech miesięcy tylko wybranym przepisom. Poniżej wyjaśniamy, co z tego wynika dla SKD.
Kredyt odnawialny w ustawie o kredycie konsumenckim
Kredyt odnawialny polega na tym, że bank udostępnia limit, z którego konsument korzysta wielokrotnie, a spłacone środki znów stają się dostępne. Umowa jest kredytem konsumenckim, jeżeli kwota nie przekracza 255 550 zł albo jej równowartości w walucie obcej (art. 3 ust. 1). Obecny tekst ustawy nie zawiera dolnego progu kwotowego, dawna granica 200 zł nie obowiązuje.
Ustawy nie stosuje się do umów, w których konsument nie płaci oprocentowania ani innych kosztów związanych z kredytem (art. 4 ust. 1 pkt 1). Produkt całkowicie bezpłatny nie może więc być podstawą sankcji, bo nie ma czego odzyskać.
Limit w koncie a sankcja darmowego kredytu
Dla kredytu w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym art. 4 ust. 2 ustawy przewiduje osobne reguły, zależne od terminu spłaty:
- limit spłacany w terminie do jednego miesiąca: stosuje się tylko art. 17 ust. 4, więc art. 45 i sankcja nie mają zastosowania,
- limit spłacany w terminie do trzech miesięcy lub na żądanie: stosuje się wybrane przepisy, wśród nich art. 29, art. 30 ust. 2, art. 31, art. 32 i art. 45,
- limit spłacany w dłuższym terminie: obowiązuje cała ustawa, w tym art. 30 ust. 1.
W drugiej grupie treść umowy wyznacza art. 32. Umowa powinna zawierać m.in. limit kredytu, całkowity koszt kredytu, pouczenie o możliwości żądania w dowolnym momencie spłaty pełnej kwoty oraz dane o opłatach i warunkach ich zmiany. Brak tych danych, a także niezachowanie formy pisemnej z art. 29 ust. 1, to naruszenia wymienione w art. 45 ust. 1.
Karta kredytowa i linia kredytowa
Przy kredycie odnawialnym udzielonym poza rachunkiem, na przykład w formie karty kredytowej, zastosowanie ma art. 30 ust. 1. Umowa powinna określać m.in.:
- całkowitą kwotę kredytu,
- stopę oprocentowania i zasady jej modyfikacji,
- RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty wraz z założeniami przyjętymi do obliczenia,
- zasady i terminy spłaty,
- inne koszty oraz okoliczności, w których mogą wzrosnąć.
Naruszenie punktów 1-8, 10, 11 i 14-17 tego przepisu mieści się w katalogu art. 45 ust. 1.
Przy produktach o zmiennym saldzie RRSO liczy się według przyjętego scenariusza wykorzystania limitu, dlatego ustawa wymaga, by umowa podawała, na jakich danych oparto wyliczenie. Więcej o tym uchybieniu piszemy w tekście brak informacji o RRSO, kiedy przysługuje sankcja kredytu darmowego.
Czego sankcja nie obejmuje
Nie każda wada dokumentacji uruchamia SKD. Formularz informacyjny przekazywany przed zawarciem umowy (art. 13 i 14) oraz obowiązek doręczenia umowy (art. 29 ust. 2) nie znajdują się w katalogu art. 45 ust. 1. Ich naruszenie może mieć inne skutki, ale samo w sobie nie daje prawa do sankcji.
Czy każda wypłata z limitu to osobny kredyt?
Sankcja dotyczy umowy, a nie pojedynczej transakcji. Po skutecznym oświadczeniu konsument zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy z tej umowy, niezależnie od tego, ile razy korzystał z limitu. Art. 45 nie odróżnia pod tym względem kredytu jednorazowego od odnawialnego. W praktyce najtrudniej bywa ustalić, jakie odsetki i opłaty rzeczywiście naliczono, dlatego wyciągi z całego okresu umowy są tak ważne.
Jak skorzystać z SKD przy kredycie odnawialnym
Konsument składa kredytodawcy pisemne oświadczenie o skorzystaniu z sankcji. Po jego złożeniu zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy, w terminie i w sposób ustalony w umowie (art. 45 ust. 1). Uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5). Przy umowie odnawialnej, która trwa latami, ustalenie tej daty bywa trudniejsze niż przy zwykłej pożyczce, a samo liczenie terminu jest przedmiotem sporów zawieszonych obecnie w Sądzie Najwyższym (III CZP 3/25 i III CZP 15/25).
Do analizy potrzebne są:
- umowa kredytu odnawialnego albo rachunku z postanowieniami o limicie,
- regulamin i tabela opłat z dnia zawarcia umowy,
- aneksy i zawiadomienia o zmianie warunków,
- wyciągi pokazujące naliczone odsetki i opłaty.
Pełną listę dokumentów do oświadczenia o sankcji omawiamy osobno.
Co, jeśli bank odmówi
Po odmowie można złożyć reklamację. Bank odpowiada w ciągu 30 dni, a w szczególnie skomplikowanych przypadkach najpóźniej po 60 dniach, jeżeli wyjaśni przyczynę opóźnienia. Brak odpowiedzi w terminie oznacza, że reklamację uważa się za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta. Reklamację trzeba złożyć przed wnioskiem do Rzecznika Finansowego, natomiast pozew można wnieść bez niej.
Banki w takich sporach podnoszą zwykle, że prowizje za limit są częścią opłat za rachunek albo że umowa zawiera wymagane dane. Rozstrzyga to, co wynika z samej umowy i regulaminu. Przy limicie w koncie znaczenie ma także art. 43: kredytodawca może wypowiedzieć prawo do wypłat, jeżeli umowa tak stanowi, a konsument nie dotrzymał jej warunków i ma negatywną ocenę zdolności kredytowej.
Ogólne zasady oceny dokumentów opisujemy w artykule o tym, jak ocenić, czy umowa kwalifikuje się do sankcji. Jeżeli chcesz, żeby adwokat przejrzał umowę Twojego limitu albo karty, skontaktuj się z kancelarią.
