Sankcja kredytu darmowego a przedawnienie roszczeń to dwa różne zagadnienia, które często się myli. Pierwsze to roczny termin z ustawy o kredycie konsumenckim, po którym samo uprawnienie do SKD wygasa. Drugie to przedawnienie roszczenia o zwrot pieniędzy, liczone według Kodeksu cywilnego.
Co oznacza roczny termin z art. 45 ust. 5?
Roczny termin z art. 45 ust. 5 oznacza, że po roku od wykonania umowy konsument traci możliwość złożenia oświadczenia o SKD. Przepis ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim stanowi, że uprawnienie z ust. 1 "wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy". Chodzi o oświadczenie, po którym konsument oddaje sam kapitał, bez odsetek i innych kosztów. Po tej dacie uprawnienia już nie ma, niezależnie od przyczyny zwłoki.
Termin liczy się od dnia wykonania umowy, a nie od jej podpisania ani od wykrycia błędu. Przy zwykłym kredycie ratalnym chodzi zazwyczaj o moment, w którym strony spełniły wszystkie świadczenia, najczęściej o dzień spłaty ostatniej należności. Dopóki umowa jest wykonywana, roczny okres jeszcze nie biegnie. Dokładny moment jego rozpoczęcia bywa jednak sporny w orzecznictwie, np. przy spłacie przed terminem albo refinansowaniu, więc bezpieczniej liczyć go z zapasem.
Ustawa mówi tu o wygaśnięciu, a nie o przedawnieniu. Przepisy Kodeksu cywilnego o zawieszeniu i przerwaniu biegu (art. 121-124) należą do tytułu "Przedawnienie roszczeń". Nie ma też przepisu, który pozwalałby wydłużyć roczny termin, np. przez reklamację czy wezwanie do zapłaty.
Kiedy przedawnia się roszczenie o zwrot odsetek i kosztów po SKD?
Roszczenie o zwrot odsetek i kosztów po SKD przedawnia się co do zasady po sześciu latach, bo punktem wyjścia jest ogólny termin z art. 118 Kodeksu cywilnego. Skuteczne oświadczenie o SKD otwiera drogę do odzyskania tego, co konsument zapłacił ponad kapitał. Takie roszczenie ma charakter majątkowy, więc co do zasady ulega przedawnieniu (art. 117 § 1 Kodeksu cywilnego). Po upływie terminu zobowiązany może uchylić się od zapłaty (art. 117 § 2).
Zgodnie z art. 118 w brzmieniu obowiązującym od 9 lipca 2018 r. ogólny termin przedawnienia wynosi sześć lat. Dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej są to trzy lata. Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że trwa on krócej niż dwa lata. Dla roszczenia konsumenta o zwrot odsetek i kosztów punktem wyjścia jest termin ogólny, a to, czy w konkretnej sprawie nie zachodzi wyjątek, ocenia sąd.
Jaki termin dotyczy roszczeń sprzed 9 lipca 2018 r.?
Do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed 9 lipca 2018 r. i wtedy jeszcze nieprzedawnionych stosuje się przepisy dotychczasowe, a według nich ogólny termin wynosił dziesięć lat. Sześcioletni termin wprowadziła ustawa z 13 kwietnia 2018 r. o zmianie Kodeksu cywilnego, a regułę przejściową zawiera jej art. 5 ust. 3. Rozstrzyga więc data powstania roszczenia, a nie data podpisania umowy.
Ogólne terminy przedawnienia przed nowelizacją z 2018 r. i po niej zestawia tabela.
| Rodzaj roszczenia | Termin (lata) |
|---|---|
| Termin ogólny od 9 lipca 2018 r. | 6 |
| Świadczenia okresowe i roszczenia związane z działalnością gospodarczą | 3 |
| Termin ogólny dla roszczeń konsumenta sprzed 9 lipca 2018 r., wtedy nieprzedawnionych | 10 |
Z tabeli wynika, że przy roszczeniu konsumenta powstałym przed 9 lipca 2018 r. i wtedy nieprzedawnionym ogólny termin wynosi dziesięć lat, a nie sześć.
Od kiedy biegnie przedawnienie?
Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność zależy od działania uprawnionego, liczy się dzień, w którym nastąpiłaby ona, gdyby podjął je w najwcześniej możliwym terminie (art. 120 § 1). Jak ten przepis stosować przy SKD, zwłaszcza przy ratach zapłaconych wiele lat przed oświadczeniem, ustala sąd w konkretnej sprawie.
Co przerywa, a co zawiesza bieg przedawnienia?
Według art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego bieg przedawnienia przerywa się:
- przez każdą czynność przed sądem, innym właściwym organem albo arbitrażem, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia, np. wniesienie pozwu,
- przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której ono przysługuje.
Po przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo (art. 124 § 1). Gdy przerwała je czynność w sądzie, nowy bieg zaczyna się dopiero po zakończeniu tego postępowania (art. 124 § 2).
Mediacja i zawezwanie do próby ugodowej nie przerywają, lecz zawieszają bieg przedawnienia na czas ich trwania (art. 121 pkt 5 i 6 Kodeksu cywilnego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 795). Po ich zakończeniu termin biegnie dalej, nie od początku.
Czym różni się termin na SKD od przedawnienia?
Termin na SKD dotyczy prawa do złożenia oświadczenia, a przedawnienie roszczenia o zwrot pieniędzy, i każdy z nich biegnie od innego zdarzenia.
| Cecha | Termin z art. 45 ust. 5 | Przedawnienie z Kodeksu cywilnego |
|---|---|---|
| Czego dotyczy | prawa do złożenia oświadczenia o SKD | roszczenia o zwrot pieniędzy |
| Od kiedy biegnie | od wykonania umowy | od wymagalności roszczenia |
| Przerwanie albo zawieszenie | brak przepisu, który na to pozwala | możliwe (art. 121-124) |
| Skutek upływu | wygaśnięcie uprawnienia | dłużnik może odmówić zapłaty |
Z tabeli wynika, że złożenie oświadczenia w terminie nie przesądza, że całe roszczenie o zwrot jest nieprzedawnione. Odwrotnie, roszczenie, które jeszcze się nie przedawniło, nie pomoże, jeżeli roczny termin na oświadczenie już minął. Oba terminy trzeba sprawdzić osobno. Ogólne zasady sankcji opisuje tekst o tym, na czym polega darmowy kredyt.
Jak nie stracić uprawnienia do SKD?
Żeby nie stracić uprawnienia, trzeba ustalić datę wykonania umowy, sprawdzić jej treść bez zwłoki i złożyć oświadczenie w sposób, który pozwala udowodnić datę doręczenia:
- Ustal datę wykonania umowy na podstawie dokumentów: zaświadczenia o spłacie, wyciągu z ostatnią ratą albo rozliczenia zamknięcia rachunku.
- Sprawdź umowę pod kątem naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1, najlepiej zaraz po spłacie, a nie pod koniec roku.
- Złóż oświadczenie na piśmie w sposób, który pozwala udowodnić datę doręczenia, np. listem poleconym za potwierdzeniem odbioru. Jak je przygotować, opisuje tekst o tym, jak napisać wniosek o sankcję kredytu darmowego.
- Zanim wyślesz pismo, przemyśl jego treść. Oświadczenie woli składane innej osobie można skutecznie cofnąć tylko wtedy, gdy odwołanie dojdzie do adresata jednocześnie z nim albo wcześniej (art. 61 § 1 Kodeksu cywilnego).
Gdy kredytodawca odmówi, a sprawa trafia do sądu, przydatny będzie opis tego, jak złożyć pozew po odmowie SKD. Typowe pułapki zebraliśmy w tekście o tym, jak dochodzić sankcji kredytu darmowego i uniknąć błędów. Jeżeli chcesz, żeby adwokat przeanalizował terminy w Twojej sytuacji, skontaktuj się z kancelarią.
Przy SKD biegną dwa niezależne terminy: rok od wykonania umowy na złożenie oświadczenia i przedawnienie roszczenia o zwrot, co do zasady sześć lat od wymagalności. Pierwszego żaden przepis nie pozwala wydłużyć, dlatego oświadczenie najlepiej wysłać zaraz po sprawdzeniu umowy.
