Czy cesja wierzytelności zmienia prawo do sankcji kredytu darmowego?

Czy cesja wierzytelności zmienia prawo do sankcji kredytu darmowego? Nie zmienia jego podstaw: sąd nadal ocenia tę samą umowę i te same przepisy ustawy o kredycie konsumenckim. Zmienia się natomiast to, kto dochodzi pieniędzy. Po cesji roszczenie należy do firmy, która je kupiła, a konsument dostaje uzgodnioną w umowie cenę. Trybunał Sprawiedliwości UE potwierdził w wyroku z 9 października 2025 r. (C-80/24), że prawo Unii dopuszcza taki przelew. Poniżej wyjaśniamy pojęcia, skutki i to, co sprawdzić przed podpisaniem.

Cesja wierzytelności w sprawach o SKD: podstawowe pojęcia

• Cesja (przelew wierzytelności) to przeniesienie prawa do żądania pieniędzy na inną osobę. Wierzyciel może to zrobić bez zgody dłużnika, chyba że sprzeciwia się temu ustawa, zastrzeżenie umowne albo właściwość zobowiązania (art. 509 § 1 kodeksu cywilnego).
• Cedent to ten, kto zbywa wierzytelność, czyli w sprawach SKD kredytobiorca.
• Cesjonariusz to nabywca wierzytelności, zwykle spółka, która potem sama pozywa bank.
• Niedozwolone postanowienie umowne (klauzula abuzywna) to nieuzgodniony indywidualnie fragment umowy z konsumentem, który kształtuje jego prawa sprzecznie z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy; taki zapis go nie wiąże (art. 385¹ § 1 kodeksu cywilnego).

Razem z wierzytelnością przechodzą na nabywcę związane z nią prawa, w szczególności roszczenie o zaległe odsetki (art. 509 § 2). Umowa sprzedaży wierzytelności przenosi ją na nabywcę, chyba że przepis szczególny albo strony postanowiły inaczej (art. 510 § 1).

Co orzekł TSUE w sprawie C-80/24

Pytania zadał Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia. Spółka, która nabyła wierzytelność od kredytobiorcy, pozwała bank, a według opisu w wyroku miała zatrzymać 50% uzyskanych kwot i przekazać konsumentowi pozostałe 50%. Trybunał odpowiedział na dwa pytania:

1. Dyrektywa 2008/48/WE nie stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, które pozwalają konsumentowi zbyć taką wierzytelność firmie. Zakaz zrzekania się praw z dyrektywy nie obejmuje cesji, bo sprzedaż roszczenia jest jednym ze sposobów ich dochodzenia.
2. Sąd nie ma obowiązku badania z urzędu, czy umowa cesji zawiera nieuczciwe warunki, jeżeli spór toczy się między nabywcą a bankiem i dotyczy wierzytelności z tytułu kredytu, a nie samego przelewu.

Drugi punkt ma praktyczne znaczenie. W procesie nabywcy z bankiem konsument nie jest stroną, więc sąd nie oceni przy okazji, czy jego umowa ze spółką była uczciwa. Jeżeli konsument uważa, że cesja jest dla niego krzywdząca, musi sam podnieść ten zarzut, w sporze ze spółką.

Czy cesja wpływa na ocenę umowy kredytu

Wierzytelność przechodzi na nabywcę w takim kształcie, w jakim istniała. Bank może bronić się tymi samymi argumentami, które miał wobec konsumenta: art. 513 § 1 kodeksu cywilnego przyznaje dłużnikowi wobec nabywcy wszelkie zarzuty, które miał przeciwko zbywcy w chwili, gdy dowiedział się o przelewie. Wynik zależy więc od tego, czy umowa rzeczywiście narusza przepisy, a nie od tego, kto pozywa.

Sprawy prowadzone przez nabywców trafiały zresztą do najwyższych instancji. Wyrok TSUE z 13 lutego 2025 r. (C-472/23) zapadł w sprawie z powództwa spółki działającej jako cesjonariusz. Tak samo było w sprawie, w której Sąd Najwyższy wydał wyrok z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26): konsumentka złożyła bankowi oświadczenie o SKD i tego samego dnia sprzedała spółce wszystkie wierzytelności z umowy, obecne i przyszłe. Przed decyzją dobrze jest ocenić, czy umowa kwalifikuje się do SKD, bo od tego zależy wartość roszczenia.

Relacja z bankiem po cesji

Cesja przenosi wierzytelność, a nie dług. Kredytobiorca pozostaje stroną umowy i spłaca kapitał według harmonogramu, bo zobowiązanie wobec banku nie przeszło na nabywcę. Pisma dotyczące rat nadal przychodzą do niego.

Znaczenie ma też zawiadomienie banku. Dopóki zbywca nie zawiadomił banku o cesji, zapłata dokonana przez bank do rąk poprzedniego wierzyciela jest skuteczna wobec nabywcy, chyba że bank wiedział o przelewie (art. 512). Po sprzedaży o wierzytelności decyduje nabywca, dlatego osobne porozumienia z bankiem w tej samej sprawie mogą naruszać umowę cesji.

Co sprawdzić przed podpisaniem umowy cesji

• jaką część uzyskanych pieniędzy dostaniesz i kiedy: od razu, czy dopiero po zakończeniu sprawy,
• czy cesja obejmuje także nadpłaty, które powstaną dopiero po jej podpisaniu,
• kto ponosi koszty procesu, jeżeli sprawa zakończy się przegraną,
• jakie obowiązki zostają po Twojej stronie, na przykład dostarczanie dokumentów albo udział w rozprawach jako świadek,
• czy umowa przewiduje prawo odstąpienia i w jakim terminie.

Alternatywą jest pełnomocnictwo: roszczenie zostaje wtedy przy Tobie, a wynagrodzenie prawnika ustala się w umowie. O modelach rozliczeń piszemy w tekście ile biorą kancelarie za prowadzenie sprawy o SKD. Wstępny szacunek możliwej kwoty pozwala zrobić kalkulator sankcji kredytu darmowego.

Czy można wycofać się z cesji

Najprostsza droga to umowne prawo odstąpienia, jeżeli umowa je przewiduje. Poza tym kodeks cywilny pozwala uchylić się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem istotnego błędu, gdy błąd wywołała druga strona albo gdy wiedziała o nim lub mogła go łatwo zauważyć (art. 84). Jeżeli błąd wywołano podstępnie, uchylenie jest możliwe nawet wtedy, gdy błąd nie był istotny (art. 86). Oświadczenie o uchyleniu składa się drugiej stronie na piśmie, a uprawnienie wygasa po roku od wykrycia błędu (art. 88).

Niezależnie od tego zapis umowy cesji, który spełnia przesłanki art. 385¹, nie wiąże konsumenta. Czy tak jest w konkretnej umowie, rozstrzyga sąd w sporze ze spółką.

Jeżeli rozważasz cesję albo już ją podpisałeś i masz wątpliwości, adwokat może przeczytać umowę razem z Tobą. Skontaktuj się z kancelarią albo zadzwoń pod numer +48 799 318 424.