Wyrok TSUE z 13 lutego 2025 r. (sprawa C-472/23) to pierwsze tak szerokie rozstrzygnięcie Trybunału Sprawiedliwości UE na temat sankcji kredytu darmowego z polskiej ustawy. Trybunał odpowiedział na trzy pytania: o zawyżoną RRSO, o opis przyczyn podwyżki opłat i o proporcjonalność sankcji. Poniżej wyjaśniamy, co dokładnie orzekł, czego wyrok nie przesądza i co zmieniło się później.
O co pytał polski sąd w sprawie C-472/23?
Sąd chciał ustalić trzy rzeczy: czy zawyżona RRSO narusza obowiązek informacyjny, czy niejasny opis przyczyn podwyżki opłat może uzasadniać SKD i czy jednolita sankcja jest zgodna z dyrektywą. Sprawę do Trybunału skierował Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie postanowieniem z 21 czerwca 2023 r. Powodem była spółka zajmująca się windykacją, która nabyła od konsumenta wierzytelność z umowy kredytu na 40 000 zł. Na podstawie art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim żądała od banku zwrotu zapłaconych odsetek i opłat.
Powód zarzucał dwa naruszenia:
- zawyżoną RRSO (art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy), bo bank naliczał odsetki także od kredytowanych kosztów, a sąd uważał to postanowienie za nieuczciwe i niewiążące,
- niejasny opis przyczyn podwyżki opłat i prowizji (art. 30 ust. 1 pkt 10), oparty m.in. na wskaźnikach GUS, cenach energii i usług pocztowych czy zmianach przepisów.
Trzecie pytanie dotyczyło samej sankcji: czy jednolite pozbawienie kredytodawcy odsetek i opłat, bez względu na wagę naruszenia, jest zgodne z dyrektywą 2008/48/WE. Sprawę rozpoznała dziesiąta izba Trybunału, która zdecydowała o wydaniu wyroku bez opinii rzecznika generalnego.
Co orzekł TSUE w wyroku z 13 lutego 2025 r.?
TSUE udzielił trzech odpowiedzi: RRSO wyższa z powodu postanowień uznanych potem za niewiążące nie oznacza sama w sobie naruszenia obowiązku informacyjnego, niesprawdzalne przyczyny podwyżek mogą stanowić uchybienie, a jednolita sankcja jest dopuszczalna warunkowo.
Czy zawyżona RRSO jest naruszeniem obowiązku informacyjnego?
Zawyżona RRSO nie jest naruszeniem obowiązku informacyjnego, jeżeli wynika wyłącznie z tego, że część postanowień uznano następnie za niewiążące. Trybunał przypomniał, że błąd w RRSO może polegać zarówno na jej zaniżeniu, jak i zawyżeniu. Obowiązek zostaje jednak wykonany, gdy podana stopa odpowiada wzorowi z dyrektywy obliczonemu na podstawie kosztów wynikających z warunków umowy, także tych, które później okażą się nieuczciwe.
Czy niejasne przyczyny zmiany opłat mogą uzasadniać sankcję?
Niejasne przyczyny podwyżki opłat mogą uzasadniać sankcję, gdy konsument nie jest w stanie zweryfikować ich wystąpienia ani wpływu na wysokość należności. Umowa ma wskazywać warunki zmiany tak, by przeciętny konsument, właściwie poinformowany, uważny i rozsądny, mógł je przewidzieć. Okoliczności niesprawdzalne oznaczają naruszenie obowiązku informacyjnego, o ile mogą podważyć ocenę zakresu zobowiązania. Limit podwyżek (w tej sprawie do 200% i cztery razy w roku) nie zmienia tego wniosku.
Czy jednolita sankcja jest zgodna z dyrektywą?
Jednolita sankcja jest zgodna z dyrektywą, pod warunkiem że naruszenie może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania. Prawo unijne nie stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, które za uchybienie obowiązkowi informacyjnemu przewidują utratę odsetek i opłat niezależnie od indywidualnej wagi naruszenia. Sankcja mogłaby być nieproporcjonalna, gdyby dotyczyła elementu, który ze względu na swój charakter nie może wpłynąć na taką ocenę.
Czego wyrok TSUE nie rozstrzygnął?
Wyrok TSUE nie rozstrzygnął sporu między stronami, bo Trybunał udzielił wykładni dyrektywy, a o wyniku sprawy decyduje sąd, który zadał pytania. Sąd krajowy bada, czy konkretne postanowienie pozwalało konsumentowi przewidzieć koszty i czy naruszenie mogło podważyć ocenę zobowiązania.
Wyrok nie mówi też, że każda nieścisłość w umowie prowadzi do SKD, ani że zawyżona RRSO zawsze daje do niej podstawę. W kwestii odsetek od kredytowanych kosztów Trybunał nie przesądził w tym wyroku, czy takie postanowienie jest nieuczciwe, bo sąd krajowy nie prosił o to wprost. Odsetek od tych kosztów dotyczył dopiero kolejny wyrok. Z tego względu ryzyko procesowe w sprawach o SKD nie zniknęło, a każda umowa wymaga indywidualnej oceny.
Co zmieniło się po wyroku z 13 lutego 2025 r.?
Od 13 lutego 2025 r. zapadły dwa kolejne orzeczenia o odsetkach od kosztów kredytu: TSUE w sprawie C-744/24 i Sądu Najwyższego o sygnaturze II CSKP 89/26. 23 kwietnia 2026 r. TSUE, również na pytanie polskiego sądu, orzekł, że dyrektywa stoi na przeszkodzie warunkom umowy, które każą naliczać oprocentowanie od całkowitej kwoty kredytu powiększonej o sumy przeznaczone na pokrycie jego kosztów, np. prowizji czy składki ubezpieczeniowej. Szerzej omawiamy to w tekście o tym, czy po wyroku TSUE banki mogą pobierać odsetki od kosztów kredytu.
Sąd Najwyższy w wyroku z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26) wskazał, że do skutecznego skorzystania z sankcji wystarcza wykazanie jednego z naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1. Uznał też naliczanie odsetek od prowizji za niezgodne z ustawą i z dyrektywą 2008/48/WE. Kontekst tego rozstrzygnięcia przedstawia tekst o tym, jakie jest orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach SKD.
Prognozy sprzed 13 lutego 2025 r. zebraliśmy w tekście o tym, kiedy zapadnie wyrok TSUE w sprawie SKD i co może on zmienić. Warto je czytać razem z opisaną wyżej treścią rozstrzygnięcia.
Co wyrok oznacza dla kredytobiorców?
Dla kredytobiorców wyrok oznacza, że o sankcji decyduje wpływ naruszenia na ocenę zobowiązania, a nie sama nieścisłość w umowie. W praktyce wynikają z niego cztery wnioski:
- przy zarzucie dotyczącym RRSO trzeba wykazać, że stopa była podana błędnie według warunków umowy z dnia jej zawarcia, a nie dopiero po wyeliminowaniu postanowień nieuczciwych,
- niejasne, niesprawdzalne dla konsumenta przyczyny zmiany opłat mogą stanowić podstawę SKD,
- w każdej sprawie sąd bada, czy naruszenie mogło podważyć ocenę przez konsumenta zakresu jego zobowiązania,
- uprawnienie do sankcji wygasa po roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5), niezależnie od orzecznictwa.
Jeżeli chcesz, żeby adwokat przejrzał Twoją umowę w świetle wyroków TSUE i Sądu Najwyższego, skontaktuj się z kancelarią.
Po wyroku C-472/23 zarzut zawyżonej RRSO wymaga wykazania błędu według warunków umowy z dnia jej zawarcia, a argument niesprawdzalnych przyczyn podwyżek ma oparcie w wykładni Trybunału. Rozstrzygnięcie konkretnej sprawy należy jednak do sądu krajowego.
