Sankcja kredytu darmowego działa także poza bankami. Art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim wiąże się z rodzajem umowy, a nie z tym, czy pieniądze pochodziły z banku, instytucji pożyczkowej czy od innego przedsiębiorcy.
Czy SKD obejmuje firmy pożyczkowe i parabanki?
SKD obejmuje firmy pożyczkowe i parabanki, bo ustawowa definicja kredytodawcy nie ogranicza się do banków. Za kredytodawcę ustawa uznaje przedsiębiorcę, który w ramach swojej działalności udziela konsumentowi finansowania albo to przyrzeka (art. 5 pkt 2). Obowiązki z art. 29-33 i art. 36a-36c, a z nimi sankcja z art. 45, dotyczą więc również pożyczkodawców pozabankowych.
Status tych trzech rodzajów podmiotów różni się jednak wyraźnie:
- bank działa na podstawie Prawa bankowego i podlega nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego (KNF),
- instytucja pożyczkowa to kredytodawca inny niż bank czy SKOK (art. 5 pkt 2a); musi być spółką akcyjną albo z o.o. z radą nadzorczą, z kapitałem zakładowym co najmniej 1 000 000 zł (art. 59a), a pożyczek może udzielać dopiero po wpisie do rejestru prowadzonego przez KNF (art. 59aa i 59ab),
- "parabank" to potoczne określenie, a nie termin ustawowy. Najczęściej chodzi o podmiot udzielający pożyczek bez wymaganego wpisu, co jest zagrożone grzywną do 500 000 zł (art. 59h).
Brak wpisu nie odbiera konsumentowi ochrony, bo ustawa wiąże obowiązki z samym udzielaniem kredytu w ramach działalności. Przed podpisaniem umowy warto jednak sprawdzić pożyczkodawcę w rejestrze na stronie KNF.
Jakie pożyczki pozabankowe podlegają ustawie?
Ustawie podlegają pożyczki pozabankowe do 255 550 zł albo równowartości tej kwoty w innej walucie, bo decyduje wysokość finansowania i rodzaj umowy. Ustawa obejmuje umowy o kredyt konsumencki do tej granicy (art. 3 ust. 1), w szczególności umowy pożyczki (art. 3 ust. 2 pkt 1). Tekst jednolity z 2025 r. nie przewiduje ani dolnej granicy kwoty, ani minimalnego okresu spłaty. Ustawie może więc podlegać także chwilówka na kilkanaście dni.
Poza zakresem pozostają m.in. umowy, w których konsument nie płaci odsetek ani innych kosztów (art. 4 ust. 1 pkt 1), oraz konsumenckie pożyczki lombardowe, które mają osobną ustawę (art. 4 ust. 1 pkt 8). Szerzej o rodzajach umów piszemy w tekstach o tym, jakich kredytów dotyczy SKD i jakie pożyczki mogą kwalifikować się do SKD.
Jakie naruszenia w umowie pożyczki otwierają drogę do SKD?
Drogę do SKD otwierają te same naruszenia co przy bankach, wymienione w art. 45 ust. 1. W umowach pozabankowych szczególnie często sprawdza się:
- RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty wraz z założeniami przyjętymi do ich obliczenia (art. 30 ust. 1 pkt 7),
- zasady i terminy spłaty, w tym kolejność zaliczania wpłat na poszczególne należności (art. 30 ust. 1 pkt 8),
- informację o innych kosztach, np. prowizji, opłatach za przedłużenie spłaty czy usługach dodatkowych, oraz o warunkach ich zmiany (art. 30 ust. 1 pkt 10),
- limit pozaodsetkowych kosztów (art. 36a-36c).
Limit z art. 36a dla pożyczek na co najmniej 30 dni liczy się według wzoru: 10% całkowitej kwoty kredytu plus 10% tej sumy w stosunku rocznym. Przy spłacie krótszej niż 30 dni limit wynosi 5% całkowitej kwoty. Pozaodsetkowe koszty nigdy nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu (art. 36a ust. 2). Nadwyżka ponad limit się nie należy (art. 36a ust. 3), a naruszenie art. 36a-36c jest także podstawą SKD.
Jak limit zależy od okresu spłaty, pokazuje przykład rachunkowy dla pożyczki 1 000 zł.
| Okres spłaty | Limit kosztów (zł) |
|---|---|
| 365 dni (100 zł + 100 zł) | 200 |
| 20 dni (5% kwoty) | 50 |
Z tabeli wynika, że przy tej samej kwocie roczna pożyczka ma limit cztery razy wyższy niż spłacana w 20 dni.
Jak ocenia się konsolidację i refinansowanie w firmie pożyczkowej?
Konsolidację albo refinansowanie ocenia się samodzielnie, bo nowa umowa ma swoją RRSO, swoje koszty i osobny termin wykonania. Firmy pozabankowe także finansują spłatę wcześniejszych zobowiązań, a taka umowa jest odrębnym kredytem konsumenckim.
Przy serii pożyczek od jednego podmiotu znaczenie ma art. 36c. Gdy kredytodawca albo podmiot z nim powiązany udziela kolejnych pożyczek w ciągu 120 dni od wypłaty początkowej, a konsument nie spłacił jej w pełni, limit liczy się od kwoty tego pierwszego finansowania. Do limitu wlicza się wtedy pozaodsetkowe opłaty ze wszystkich tych umów. Dlatego takie umowy warto przejrzeć razem.
Jak złożyć oświadczenie o SKD wobec firmy pożyczkowej?
Oświadczenie o SKD składa się firmie pożyczkowej na piśmie (art. 45 ust. 1), a powinno zawierać pięć elementów:
- dane konsumenta i pożyczkodawcy,
- numer i datę umowy,
- wskazanie przepisów ustawy, których nie dochowano, i opis uchybienia,
- jednoznaczną informację o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego,
- własnoręczny podpis, który zachowuje formę pisemną (art. 78 Kodeksu cywilnego).
Oświadczenie w postaci elektronicznej opatrzone kwalifikowanym podpisem jest równoważne z formą pisemną (art. 78¹ Kodeksu cywilnego). Pismo najlepiej wysłać tak, by móc udowodnić datę doręczenia, np. przesyłką poleconą za potwierdzeniem odbioru. Przydatne załączniki wymienia lista dokumentów do oświadczenia o sankcji kredytu darmowego.
Uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5). Przy krótkich pożyczkach ten rok może minąć szybko, więc datę spłaty warto zanotować od razu. Brak odpowiedzi pożyczkodawcy nie oznacza zgody. Jeżeli oświadczenie nie zostanie uwzględnione, można złożyć reklamację, a po jej nieuwzględnieniu wniosek do Rzecznika Finansowego. Spór może też rozstrzygnąć sąd. Jeżeli chcesz, żeby adwokat sprawdził Twoją umowę pożyczki pod kątem SKD, skontaktuj się z kancelarią.
Przy pożyczce pozabankowej SKD działa na tych samych zasadach co w banku, a jednym z pierwszych punktów kontroli jest limit kosztów pozaodsetkowych. Przy krótkiej pożyczce rok na oświadczenie mija szybko, dlatego umowę najlepiej przejrzeć zaraz po spłacie.
