Zwrot kosztów po wcześniejszej spłacie i sankcja kredytu darmowego to dwa odrębne mechanizmy z tej samej ustawy. Obniżka po oddaniu pieniędzy przed terminem przysługuje przy każdej takiej spłacie, bez względu na to, czy umowę sporządzono poprawnie. SKD wymaga naruszenia przepisów przez kredytodawcę, ale w zamian obejmuje odsetki i pozostałe koszty w całości. Poniżej porównujemy obie drogi i pokazujemy, jak wygląda rachunek w każdej z nich.
Co daje wcześniejsza spłata według art. 49 ustawy?
Ustawa o kredycie konsumenckim w art. 48 pozwala oddać całość albo część pożyczonej kwoty w każdym czasie, a bank nie może uzależniać tego od wcześniejszego poinformowania go przez klienta. Skutek finansowy opisuje art. 49 ust. 1: przy spłacie całości przed terminem obniżeniu ulegają "te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą". Przy spłacie częściowej zasada działa odpowiednio (art. 49 ust. 2).
Zakres tego obniżenia wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 11 września 2019 r. w sprawie C-383/18, znanej jako Lexitor. Według sentencji prawo do obniżki przy wcześniejszej spłacie "obejmuje wszystkie koszty, które zostały nałożone na konsumenta". Chodzi więc o odsetki, a także o prowizję i inne opłaty pobrane z góry.
Po spłacie całości kredytodawca ma 14 dni na rozliczenie się z klientem (art. 52). Ustawa dopuszcza też prowizję za spłatę przed terminem, ale tylko przy stałej stopie oprocentowania i spłacie przekraczającej w ciągu dwunastu miesięcy trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw ogłaszanego przez Prezesa GUS (art. 50 ust. 1). Taka opłata ma limity z art. 50 ust. 2-4. Nie przysługuje wcale przy kredycie w rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym ani przy spłacie dokonanej z ubezpieczenia zawartego w celu zabezpieczenia spłaty (art. 51).
Jak obliczyć zwrot kosztów po spłacie przed terminem?
Sam przepis nie wskazuje wzoru. Prezes UOKiK w komunikacie z 2 marca 2020 r., wydanym razem z uzupełniającym stanowiskiem po wyroku Lexitor, zalecił metodę liniową: wszystkie koszty dzieli się przez liczbę dni, przez które umowa miała obowiązywać, a wynik mnoży przez tyle dni, o ile skrócono okres finansowania. Według urzędu zwrot powinien dotyczyć prowizji i wszystkich opłat, w tym kosztów przygotowania umowy i ubezpieczenia.
Stanowisko UOKiK nie jest przepisem, a sposób rozliczenia bywa przedmiotem sporów. Daje jednak prosty punkt wyjścia do sprawdzenia, czy otrzymana kwota ma sens. Osobną kwestię stanowi składka na polisę, o której piszemy w tekście o tym, czy można odzyskać ubezpieczenie kredytu w ramach SKD.
Czym różni się sankcja kredytu darmowego?
Podstawą SKD jest art. 45 ust. 1. Jeżeli kredytodawca naruszył jeden z wymienionych tam przepisów (między innymi o formie pisemnej, o obowiązkowej treści umowy z art. 30 ust. 1 albo o limicie kosztów pozaodsetkowych z art. 36a), konsument po złożeniu pisemnego oświadczenia oddaje wyłącznie pożyczony kapitał. Odsetki i inne koszty przestają być należne, i to za cały czas trwania umowy, a nie jedynie za okres po spłacie.
| Cecha | Zwrot z art. 49 | SKD z art. 45 |
|---|---|---|
| Kiedy przysługuje | przy każdej spłacie przed terminem | gdy umowa narusza przepisy wymienione w art. 45 |
| Czy wymaga błędu w umowie | nie | tak |
| Co obejmuje | koszty przypadające na skrócony okres | odsetki i inne koszty w całości |
| Jak się z niego korzysta | obniżka wynika z ustawy, rozliczenie w 14 dni | pisemne oświadczenie złożone kredytodawcy |
| Granica czasowa | przedawnienie roszczenia o zwrot | uprawnienie wygasa rok po wykonaniu umowy |
Przykład rachunkowy: obie drogi obok siebie
Poniższe liczby są umowne i służą wyłącznie pokazaniu mechanizmu. Załóżmy umowę na 1 460 dni (cztery lata po 365 dni), prowizję 3 650 zł zapłaconą przy podpisaniu i spłatę całości po 365 dniach. Przez ten rok klient zapłacił 2 400 zł odsetek.
- Metoda liniowa z art. 49: 3 650 zł podzielone przez 1 460 dni daje 2,50 zł dziennie, a umowę skrócono o 1 095 dni, więc zwrot prowizji wynosi 2 737,50 zł. W typowej umowie odsetek za pozostały okres klient już nie płaci, bo oddał kapitał.
- SKD, jeżeli umowa zawiera naruszenie z art. 45: klient powinien zapłacić wyłącznie kapitał, więc do odzyskania jest cała prowizja i wszystkie odsetki, czyli 6 050 zł.
- Jeżeli wcześniej otrzymał już 2 737,50 zł z tytułu art. 49, ta sama kwota nie wraca drugi raz, zatem w ramach SKD pozostaje do dochodzenia 3 312,50 zł.
W prawdziwej sprawie rachunek zależy od harmonogramu, sposobu pobrania prowizji i tego, czy koszty kredytowano. Ogólne wskazówki do liczenia znajdziesz w tekście o kalkulatorze sankcji kredytu darmowego.
Czy po wcześniejszej spłacie można jeszcze skorzystać z SKD?
Tak, jeżeli nie minął termin z art. 45 ust. 5. Zamknięcie zobowiązania przed czasem nie odbiera prawa do sankcji, a rozliczenie z art. 49 nie przesądza, czy umowa była zgodna z ustawą. To dwie niezależne oceny.
Uprawnienie do SKD wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Przy spłacie przed terminem ostrożniej liczyć ten rok od dnia, w którym uregulowałeś całe zadłużenie, a nie od daty końca umowy z harmonogramu. Wygaśnięcie uprawnienia to coś innego niż przedawnienie roszczenia o zwrot pieniędzy. Różnicę opisujemy w artykule sankcja kredytu darmowego a przedawnienie roszczeń.
W praktyce kolejność bywa taka: najpierw rozliczenie po spłacie, a potem analiza umowy pod kątem naruszeń z art. 45. Jeżeli analiza je wykaże, kolejnym krokiem jest oświadczenie, którego budowę pokazuje tekst o tym, jak napisać wniosek o sankcję kredytu darmowego.
Jeżeli spłaciłeś kredyt przed czasem i chcesz, żeby adwokat przejrzał umowę oraz otrzymane rozliczenie, skontaktuj się z kancelarią.
