Z sankcji kredytu darmowego można skorzystać wtedy, gdy spełnione są trzy warunki. Umowa musi podlegać ustawie o kredycie konsumenckim, bank lub firma pożyczkowa musi naruszyć jeden z przepisów wymienionych w jej art. 45 ust. 1, a od wykonania umowy nie może minąć rok. Poniżej omawiamy każdy z tych warunków i to, jak wygląda sama procedura.
Czym jest sankcja kredytu darmowego?
Sankcja kredytu darmowego (SKD) to uprawnienie z art. 45 ust. 1 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Po złożeniu bankowi lub firmie pożyczkowej pisemnego oświadczenia konsument zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów, w terminie i w sposób określony w umowie. Oddaje więc środki, które faktycznie otrzymał, a koszty ustanowienia zabezpieczenia przewidziane w umowie ponosi nadal (art. 45 ust. 4).
O zgodności tej konstrukcji z prawem Unii wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 13 lutego 2025 r. (C-472/23). Uznał, że dyrektywa 2008/48/WE nie sprzeciwia się jednolitej sankcji polegającej na utracie odsetek i opłat, niezależnie od wagi uchybienia, o ile naruszenie może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania. Nie każda nieścisłość w umowie prowadzi więc automatycznie do sankcji.
Jakie umowy obejmuje sankcja kredytu darmowego?
Sankcja obejmuje umowy o kredyt do 255 550 zł albo równowartości tej kwoty w innej walucie (art. 3 ust. 1). Wyjątek stanowi kredyt niezabezpieczony hipoteką przeznaczony na remont domu lub mieszkania, który podlega ustawie także powyżej tego progu (art. 3 ust. 1a).
Kredytobiorca musi być konsumentem w rozumieniu Kodeksu cywilnego (art. 5 pkt 1). Art. 3 ust. 2 wylicza przykładowe rodzaje takich umów:
- pożyczka,
- kredyt w rozumieniu prawa bankowego,
- odroczenie terminu zapłaty, jeżeli konsument ponosi z tego tytułu koszty,
- kredyt odnawialny.
Ustawa dotyczy także firm pożyczkowych, bo liczy się rodzaj umowy, a nie to, czy kredytodawcą jest bank.
Ustawa nie ma zastosowania m.in. do umów bez oprocentowania i innych kosztów, do leasingu bez obowiązku nabycia przedmiotu, do konsumenckiej pożyczki lombardowej i do odwróconego kredytu hipotecznego (art. 4 ust. 1). Szczegóły opisujemy w tekście jakich kredytów dotyczy SKD. Osobny artykuł poświęciliśmy temu, jak wygląda SKD przy kredycie hipotecznym.
Jakie naruszenia pozwalają skorzystać z sankcji kredytu darmowego?
Z sankcji można skorzystać przy naruszeniu przepisów z zamkniętego katalogu art. 45 ust. 1. Należą do nich:
- brak formy pisemnej umowy (art. 29 ust. 1),
- błędy w danych stron, rodzaju kredytu albo czasie obowiązywania umowy (art. 30 ust. 1 pkt 1-3),
- wadliwie podana całkowita kwota kredytu albo terminy i sposób jej wypłaty (pkt 4-5),
- braki w opisie stopy oprocentowania i warunków jej zmiany (pkt 6),
- błędnie wyliczona RRSO lub całkowita kwota do zapłaty albo brak założeń przyjętych do ich obliczenia (pkt 7),
- nieprecyzyjne zasady i terminy spłaty (pkt 8),
- brak informacji o innych kosztach i warunkach ich zmiany, o oprocentowaniu zadłużenia przeterminowanego, o zabezpieczeniach i ubezpieczeniach (art. 30 ust. 1 pkt 10, 11 i 14),
- wadliwe pouczenie o odstąpieniu od umowy, wcześniejszej spłacie i prowizji za nią (art. 30 ust. 1 pkt 15-17),
- naruszenie przepisów o szczególnych rodzajach umów (art. 31-33) i o limicie opłat za zaległości (art. 33a),
- przekroczenie limitu pozaodsetkowych kosztów (art. 36a-36c).
Poza katalogiem są m.in. pozostałe punkty art. 30 ust. 1 i obowiązki przedumowne. Samo nieprzekazanie formularza informacyjnego (art. 13 i 14) nie jest wymienione w art. 45 ust. 1, choć formularz bywa ważnym dowodem w sprawie.
Czy do sankcji wystarczy jedno naruszenie?
Do sankcji wystarczy pojedyncze naruszenie. Tak przyjął Sąd Najwyższy w wyroku z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26), uznając za dostateczne wykazanie jednego z uchybień z art. 45 ust. 1. SN uznał też za niedopuszczalne naliczanie odsetek od prowizji. Sposób sprawdzenia opisujemy w artykule jak ocenić, czy umowa kwalifikuje się do SKD.
Do kiedy można złożyć oświadczenie o SKD?
Oświadczenie o SKD można złożyć do upływu roku od dnia wykonania umowy, bo wtedy uprawnienie wygasa (art. 45 ust. 5). Da się to zrobić w trakcie spłaty, a także po niej, dopóki ten rok nie upłynie. Roczny termin dotyczy skorzystania z sankcji i nie jest przedawnieniem roszczenia o zwrot, więc obu pojęć nie należy mylić.
Od kiedy dokładnie liczyć ten rok, czy od wykonania umowy przez bank, czy przez obie strony, było przedmiotem pytań prawnych Sądu Okręgowego w Poznaniu do SN (III CZP 3/25 i III CZP 15/25). Według stanu na 26 września 2026 r. SN miał te sprawy zawieszone do czasu wyroków TSUE, dlatego przy spłaconym kredycie nie opłaca się zwlekać.
Jak wygląda procedura skorzystania z SKD?
Procedura ma cztery kroki:
- Analiza umowy, formularza informacyjnego i harmonogramu pod kątem przepisów z katalogu.
- Pisemne oświadczenie o skorzystaniu z sankcji, skierowane do kredytodawcy, ze wskazaniem umowy.
- Wysyłka w sposób, który pozwala udowodnić doręczenie, np. listem poleconym za potwierdzeniem odbioru.
- Jeżeli bank lub firma pożyczkowa nie uzna oświadczenia, konsument może dochodzić swoich praw przed sądem.
Zgoda kredytodawcy nie jest warunkiem złożenia oświadczenia, ale spór o to, czy sankcja zadziałała, rozstrzyga sąd. Sąd ocenia wtedy treść umowy i informacji przekazanych przed jej zawarciem, a nie samo pismo konsumenta. Jak zebrać papiery, opisujemy w artykule o dokumentach do oświadczenia o SKD. Jeżeli chcesz, żeby adwokat sprawdził, czy Twoja umowa spełnia te warunki, skontaktuj się z kancelarią.
Sankcja kredytu darmowego przysługuje więc konsumentowi, którego umowa podlega ustawie, zawiera choć jedno naruszenie z art. 45 ust. 1 i nie została wykonana wcześniej niż rok przed złożeniem oświadczenia. Przy spłaconym kredycie największe znaczenie ma data, bo po roku uprawnienie wygasa.
