Wyrokiem z 8 lipca 2026 r. (sygn. akt II CSKP 89/26) Sąd Najwyższy uchylił orzeczenie, które oddalało powództwo oparte na sankcji kredytu darmowego, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu odniósł się do kilku spornych kwestii: czy do skutecznego oświadczenia wystarczy jedno uchybienie, czy wolno naliczać odsetki od skredytowanej prowizji, jak opisywać w umowie zmianę opłat i co powinien pokazywać harmonogram spłat. Omawiamy tu wyłącznie to, co wynika z tekstu wyroku opublikowanego w bazie orzeczeń SN.
Jakiej umowy dotyczyła sprawa
Chodziło o umowę kredytu konsolidacyjnego zawartą w lutym 2017 r. przez konsumentkę z bankiem. W dokumencie podano dwie różne sumy: 185 669,01 zł jako podstawę naliczania odsetek oraz 158 747 zł jako całkowitą kwotę kredytu. Różnicę stanowiła prowizja w wysokości 26 922,01 zł, przelana na rachunek prowadzony dla kredytu, a następnie zwrócona do banku. RRSO podano na poziomie 14,18%.
W sierpniu 2023 r. kredytobiorczyni złożyła oświadczenie o skorzystaniu z sankcji, a tego samego dnia przelała wierzytelności z umowy na spółkę, która potem wystąpiła do sądu. Przelew opisujemy w tekście o tym, czy cesja wierzytelności zmienia prawo do sankcji kredytu darmowego. W omawianym uzasadnieniu SN nie analizował skuteczności cesji.
Przebieg sprawy w niższych instancjach
Sąd rejonowy w Poznaniu uwzględnił powództwo w lipcu 2024 r. i zasądził 96 811,61 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Sąd okręgowy w Poznaniu w kwietniu 2025 r. zmienił ten wyrok i oddalił powództwo. Przyjął, że umowa jasno odróżnia całkowitą kwotę kredytu od jego kosztów. Uznał też, że nic nie stoi na przeszkodzie oprocentowaniu prowizji sfinansowanej przez bank, a przypadki zmiany opłat opisano klarownie.
Skarga kasacyjna zawierała sześć zarzutów naruszenia prawa materialnego. Dotyczyły one m.in. całkowitej kwoty kredytu, RRSO, podziału rat, warunków zmiany opłat oraz informacji o odstąpieniu od umowy.
Czy do sankcji kredytu darmowego wystarczy jedno naruszenie?
Sąd Najwyższy odpowiedział wprost: dla oceny skuteczności oświadczenia wystarcza wykazanie jednego z naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim, nie jest obowiązkowe spełnienie wszystkich przesłanek. Przypomniał też, że sankcja jest przejawem ochrony konsumenta i pełni funkcję prewencyjną, bo ma skłaniać kredytodawcę do przestrzegania ustawy.
Katalog przepisów, których naruszenie otwiera drogę do sankcji, pozostaje ten sam: art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c. Warto zestawić to z wyrokiem TSUE z 13 lutego 2025 r. (C-472/23), według którego jednolita sankcja jest zgodna z dyrektywą, o ile naruszenie może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania. Omawiane uzasadnienie tego zastrzeżenia nie rozwija.
Odsetki od skredytowanej prowizji
Najwięcej miejsca SN poświęcił rozróżnieniu dwóch pojęć z art. 5 ustawy. Całkowita kwota kredytu (pkt 7) to środki udostępnione konsumentowi, z wyłączeniem sfinansowanych przez bank kosztów. Całkowity koszt kredytu (pkt 6) obejmuje odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże, a w określonych sytuacjach również usługi dodatkowe, np. ubezpieczenie. Stopę oprocentowania stosuje się do wypłaconej kwoty (pkt 10).
Sąd zauważył, że w orzecznictwie sądów powszechnych występowały w tej kwestii dwa przeciwne stanowiska. Oparł się na wyroku TSUE z 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24) i stwierdził, że składniki kosztów nie mogą być naliczane od siebie, np. odsetki od prowizji, a taka praktyka jest niezgodna z ustawą i z dyrektywą 2008/48/WE. Bez znaczenia pozostaje to, że prowizja najpierw trafiła na rachunek kredytobiorczyni, a dopiero później pobrał ją bank. Szerzej o tym mechanizmie piszemy w artykule czy bank może naliczać odsetki od prowizji.
Warunki zmiany opłat i prowizji
Kolejny wątek dotyczył art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy, który wymaga, by umowa podawała informację o innych kosztach i warunki, na jakich mogą one ulec zmianie. Postanowienie ocenianej umowy odsyłało do taryfy i wymieniało przypadki podwyżek. Według SN nie zostały one dostatecznie skonkretyzowane: kredytobiorczyni nie mogła ich zweryfikować, część zależała wyłącznie od woli banku (np. zmiana zakresu lub formy usług), a w umowie nie wskazano konkretnie dokumentów, które precyzowałyby dalsze wskaźniki. W efekcie konsumentka nie była w stanie oszacować rzeczywistej wartości zobowiązania.
Podobny problem Trybunał opisał w drugim punkcie sentencji w sprawie C-472/23. Jej omówienie znajdziesz w tekście sankcja kredytu darmowego a wyrok TSUE z 13 lutego 2025.
Co powinien pokazywać harmonogram spłat
Obowiązek z art. 30 ust. 1 pkt 8 ustawy, czyli podanie zasad i terminów spłaty oraz kolejności zaliczania wpłat, nie ma według SN drugorzędnego znaczenia. Sąd uznał, że "ukrycie" prowizji w kapitale nie jest właściwą praktyką. Harmonogram powinien zawierać termin i wysokość raty z wyodrębnieniem części kapitałowej i odsetkowej, a także pozostałe koszty, w tym prowizję. SN powiązał to z uprawnieniami przy wcześniejszej spłacie, wynikającymi z art. 49 ustawy.
Odstąpienie od umowy a prowizja
Konsument może odstąpić od umowy w ciągu 14 dni od jej zawarcia, a jeżeli umowa nie zawiera elementów z art. 30, w ciągu 14 dni od dostarczenia wszystkich tych elementów (art. 53). Zwraca wtedy kwotę udostępnionego kredytu z odsetkami za okres od wypłaty do spłaty, najpóźniej w 30 dni od złożenia oświadczenia (art. 54).
Oceniana umowa mówiła o zwrocie "kwoty udzielonego kredytu", co w zestawieniu z pozostałymi jej postanowieniami oznaczało zwrot razem z prowizją. SN uznał to za niedopuszczalne: po odstąpieniu konsument oddaje wyłącznie środki faktycznie mu udostępnione i tylko od nich płaci odsetki. Sąd wskazał też, że umowa powinna odzwierciedlać oba zdarzenia, od których może biec termin na odstąpienie.
Czego ten wyrok nie przesądza
- Nie kończy sporu. SN uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi okręgowemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
- Nie jest uchwałą. Orzeczenie wydał trzyosobowy skład na posiedzeniu niejawnym, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej w jednej sprawie.
- Nie odpowiada na pytania prawne z postępowań III CZP 15/25 i III CZP 3/25, m.in. o początek rocznego terminu z art. 45 ust. 5. SN zawiesił je postanowieniami z 30 lipca i 23 września 2025 r. do czasu rozstrzygnięć TSUE, w tym w sprawie C-744/24. Na 26 września 2026 r. baza orzeczeń SN nie zawierała w tych sygnaturach żadnego nowszego rozstrzygnięcia. Tło opisujemy w tekście o orzecznictwie Sądu Najwyższego w sprawach SKD.
- Nie ocenia innych umów. Wnioski dotyczą konkretnych postanowień jednej umowy, a to, czy podobne uchybienie występuje w innym dokumencie, sąd bada w każdej sprawie osobno.
Jeżeli chcesz, żeby adwokat sprawdził, czy w Twojej umowie występują postanowienia podobne do ocenianych w tym wyroku, skontaktuj się z kancelarią.
